Νέος συναγερμός έχει σημάνει στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, μετά την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να διακόψει προσωρινά τη λειτουργία του στρατηγικής σημασίας αγωγού East–West, έπειτα από επιθέσεις με drones. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή ο συγκεκριμένος αγωγός αποτελεί την κρίσιμη εναλλακτική διαδρομή που επιτρέπει στο Ριάντ να μεταφέρει εκατομμύρια βαρέλια αργού προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.
Η νέα διαταραχή έρχεται σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη περίοδο για την ενεργειακή αγορά και αυξάνει τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων στο αργό, με πιθανές συνέπειες στο κόστος των καυσίμων, στις μεταφορές και στον πληθωρισμό.
Γιατί ο East–West είναι τόσο κρίσιμος
Ο East–West έχει μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων και συνδέει τις πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας με το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η στρατηγική σημασία του είναι τεράστια. Επιτρέπει στη Saudi Aramco να διοχετεύει αργό προς τη δυτική ακτή της χώρας χωρίς να χρειάζεται να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο αγωγός μπορεί να μεταφέρει περίπου 4–5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4%–5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η Aramco είχε ήδη επισημάνει ότι αξιοποιούσε τον East–West για να διατηρεί τις ροές του δικτύου και τις εξαγωγές της εν μέσω των πρωτοφανών προβλημάτων στα Στενά του Ορμούζ.
Τι συνέβη στον αγωγό
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας, ο East–West δέχθηκε πολλαπλές επιθέσεις στις περιοχές του Ριάντ και της Μεδίνας.
Οι επιθέσεις προκάλεσαν τραυματισμούς και ζημιές, με τις τεχνικές και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να κινητοποιούνται για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και την αξιολόγηση της κατάστασης.
Η λειτουργία του αγωγού διακόπηκε προληπτικά, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την πλήρη επαναλειτουργία του.
Το Ριάντ υποστηρίζει ότι τα drones εκτοξεύθηκαν από το Ιράκ. Η Βαγδάτη έχει ξεκινήσει έρευνα για την επίθεση, ενώ προχώρησε και σε μέτρα σε συνοριακά περάσματα.
Η αγορά χάνει τη βασική παράκαμψη του Ορμούζ
Εδώ βρίσκεται και η οικονομική ουσία της υπόθεσης.
Τα προβλήματα στα Στενά του Ορμούζ έχουν ήδη δημιουργήσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς ενεργειακές ροές. Πριν από τη σημερινή κρίση, από την περιοχή περνούσε περίπου το 20% της παγκόσμιας ημερήσιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το MoneyPress είχε ήδη καταγράψει τις ισχυρές διακυμάνσεις σε Brent και WTI λόγω της έντασης γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ.
Ο East–West λειτουργούσε ακριβώς ως μία από τις σημαντικότερες «βαλβίδες ασφαλείας» απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο.
Με την προσωρινή διακοπή του, η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο να περιοριστούν ταυτόχρονα τόσο η βασική θαλάσσια οδός του Ορμούζ όσο και μία από τις σημαντικότερες εναλλακτικές χερσαίες διαδρομές.
Νέα πίεση στις τιμές του πετρελαίου
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα έχει ήδη περάσει στις τιμές.
Το Brent κινήθηκε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές επαναξιολογούν τον κίνδυνο για την προσφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή.
Η αγορά δεν αντιδρά μόνο στις ποσότητες που μπορεί να χαθούν άμεσα. Ενσωματώνει στις τιμές και ένα αυξανόμενο «ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου».
Κάθε νέα επίθεση σε αγωγούς, διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς ή θαλάσσιες οδούς αυξάνει την πιθανότητα μεγαλύτερων διαταραχών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ακόμη και όταν η φυσική προσφορά δεν έχει μειωθεί δραματικά, οι τιμές μπορούν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα λόγω του φόβου για το τι μπορεί να ακολουθήσει.
Από το πετρέλαιο στο ντίζελ και τις μεταφορές
Η διάρκεια της διακοπής του East–West είναι πλέον καθοριστική.
Μια γρήγορη αποκατάσταση θα μπορούσε να περιορίσει την αντίδραση της αγοράς. Αντίθετα, μία παρατεταμένη διακοπή, σε συνδυασμό με τα προβλήματα στο Ορμούζ και την ένταση στην Ερυθρά Θάλασσα, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα πίεση στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων.
Ήδη στις ΗΠΑ οι τιμές του ντίζελ έχουν ξεπεράσει τα 6 δολάρια ανά γαλόνι, αποτυπώνοντας το πόσο γρήγορα μια ενεργειακή κρίση μπορεί να περάσει από τις διεθνείς αγορές στην πραγματική οικονομία.
Το ντίζελ έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή χρησιμοποιείται στις οδικές μεταφορές, στη βιομηχανία και σε μεγάλο μέρος της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, η βασική απειλή βρίσκεται σε μια παρατεταμένη παραμονή του Brent σε τριψήφια επίπεδα.
Η Ελλάδα εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των ενεργειακών πρώτων υλών που καταναλώνει. Επομένως, η άνοδος των διεθνών τιμών μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στο κόστος των καυσίμων, στις μεταφορές, στις επιχειρήσεις και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Ιδιαίτερα ευαίσθητοι είναι κλάδοι όπως οι οδικές μεταφορές, η ακτοπλοΐα, η αεροπορία, ο τουρισμός και η βιομηχανία.
Παράλληλα, ένα νέο ενεργειακό κύμα ανατιμήσεων μπορεί να δυσκολέψει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, καθώς αυξάνει το λειτουργικό κόστος σε ολόκληρη την οικονομία.
Η επόμενη κίνηση της Σαουδικής Αραβίας
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα μπορέσει η Saudi Aramco να αποκαταστήσει πλήρως τον East–West.
Η Σαουδική Αραβία έχει ανακοινώσει ότι αξιολογεί την ασφάλεια του αγωγού και ότι θα υπάρξει νεότερη ενημέρωση για τις εξελίξεις.
Παράλληλα, το Ριάντ ανακοίνωσε ότι δεν θα απαντήσει στρατιωτικά στο παρόν στάδιο, δίνοντας στην κυβέρνηση του Ιράκ χρόνο να αντιμετωπίσει το ζήτημα των επιθέσεων από το έδαφός του.
Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Η αγορά πετρελαίου βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη όχι με ένα μεμονωμένο σημείο κινδύνου, αλλά με ένα πλέγμα πιθανών διαταραχών που εκτείνεται από τα Στενά του Ορμούζ μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα.
Και όσο αυτό το πλέγμα διευρύνεται, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το ενεργειακό κόστος να αποτελέσει ξανά έναν από τους βασικούς παράγοντες πίεσης για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.