Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για την Ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αναζωπύρωση του πληθωρισμού, την εκτίναξη του ενεργειακού κόστους και την αναταραχή στην αγορά κρατικών ομολόγων της Γαλλίας. Η επικρατέστερη εκτίμηση είναι ότι η ΕΚΤ θα διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια στη συνεδρίαση της Πέμπτης, μεταθέτοντας για τον Δεκέμβριο τις αποφάσεις για μια νέα αύξηση του κόστους δανεισμού.
Σύμφωνα με έρευνα του Bloomberg, σχεδόν το σύνολο των οικονομολόγων προβλέπει ότι το επιτόκιο καταθέσεων θα παραμείνει στο 2,5%, με μόλις έναν αναλυτή να διαφοροποιείται από τη συγκεκριμένη εκτίμηση. Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι η ΕΚΤ θα προχωρήσει σε μια τρίτη και τελευταία αύξηση των επιτοκίων τον Δεκέμβριο, όταν θα έχει στη διάθεσή της επικαιροποιημένες οικονομικές προβλέψεις για την πορεία του πληθωρισμού έως το 2028.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο πληθωρισμός πλησιάζει πλέον το 4%, σχεδόν διπλάσιο επίπεδο από τον στόχο του 2% που έχει θέσει η ΕΚΤ. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι πληθωριστικές πιέσεις εντοπίζονται κυρίως στον ενεργειακό τομέα επιτρέπει στους κεντρικούς τραπεζίτες να κινηθούν με μεγαλύτερη προσοχή, αποφεύγοντας μια βεβιασμένη αύξηση των επιτοκίων.
Καθοριστικός παράγοντας για τις επόμενες αποφάσεις παραμένει ο πόλεμος με το Ιράν, ο οποίος προκαλεί νέες διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενισχύοντας την αβεβαιότητα για την εξέλιξη των τιμών.
Η στρατηγική της ΕΚΤ και το ενδεχόμενο αύξησης τον Δεκέμβριο
Παρά την επιτάχυνση του πληθωρισμού, η οικονομία της Ευρωζώνης εξακολουθεί να εμφανίζει ανθεκτικότητα, γεγονός που προσφέρει στην ΕΚΤ τη δυνατότητα να αξιολογήσει τα δεδομένα πριν προχωρήσει σε νέα παρέμβαση.
Η Κριστίν Λαγκάρντ και άλλα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου έχουν ταχθεί υπέρ μιας μετρημένης προσαρμογής της νομισματικής πολιτικής, αναγνωρίζοντας ότι οι προοπτικές παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.
Μια παύση στη συνεδρίαση του Οκτωβρίου, ακολουθούμενη από αύξηση τον Δεκέμβριο, θα διατηρούσε τον τριμηνιαίο ρυθμό σύσφιγξης της νομισματικής πολιτικής, χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι η κεντρική τράπεζα ενεργεί υπό την πίεση των εξελίξεων.
Το Bloomberg Economics εκτιμά ότι η ΕΚΤ είναι σχεδόν βέβαιο πως θα διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια στη συνεδρίαση της 28ης και 29ης Οκτωβρίου. Όπως επισημαίνουν οι οικονομολόγοι Ντέιβιντ Πάουελ και Σιμόνα Ντέλε Κιάιε, το αυξημένο κόστος δανεισμού έχει ήδη οδηγήσει σε αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες, ενώ η αναταραχή στην αγορά κρατικών ομολόγων καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη προσεκτικών χειρισμών.
Από την πλευρά του, το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, Πιερ Βουνς, έχει επισημάνει ότι οι αγορές προεξοφλούν περαιτέρω παρεμβάσεις, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι το διεθνές οικονομικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά υψηλή αβεβαιότητα.
Τα επιτόκια βρίσκονται ήδη στο ανώτατο όριο του εύρους που θεωρείται ουδέτερο για την οικονομία. Επομένως, μια ουσιαστική αύξησή τους πάνω από τα σημερινά επίπεδα θα απαιτούσε ισχυρότερες ενδείξεις ότι ο πληθωρισμός αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις λεγόμενες δευτερογενείς επιδράσεις, όπως η ενίσχυση των μισθολογικών διεκδικήσεων, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη διάρκεια των πληθωριστικών πιέσεων.
Γαλλία: Η κρίση των ομολόγων προκαλεί πονοκέφαλο στη Φρανκφούρτη
Πέρα από τον πληθωρισμό, η ΕΚΤ βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ακόμη σημαντικό κίνδυνο: την επιδείνωση των συνθηκών στη γαλλική αγορά κρατικών ομολόγων.
Η πολιτική αστάθεια, οι δυσκολίες στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και οι κοινωνικές αναταραχές έχουν οδηγήσει σε έντονες πιέσεις τα γαλλικά ομόλογα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το spread μεταξύ των δεκαετών ομολόγων Γαλλίας και Γερμανίας έχει διευρυνθεί σε υψηλό 15 ετών, εντείνοντας τις ανησυχίες για πιθανή μετάδοση των πιέσεων σε άλλες ευρωπαϊκές αγορές, όπως η Ιταλία.
Οι εξελίξεις ξυπνούν μνήμες από την ευρωπαϊκή κρίση χρέους της προηγούμενης δεκαετίας και επαναφέρουν στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο η ΕΚΤ θα μπορούσε να παρέμβει για να αποτρέψει μια ευρύτερη αναταραχή.
Το πρόβλημα είναι ότι οι μηχανισμοί παρέμβασης της κεντρικής τράπεζας δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες των υπερβολικών δημοσιονομικών ελλειμμάτων των κρατών-μελών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Transmission Protection Instrument (TPI), ο μηχανισμός που δημιουργήθηκε το 2022 και επιτρέπει στην ΕΚΤ να πραγματοποιεί αγορές κρατικών ομολόγων χωρίς προκαθορισμένο ποσοτικό όριο, όταν διαπιστώνονται αδικαιολόγητες και άτακτες κινήσεις στις αγορές.
Ωστόσο, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ έχουν αποφύγει να τοποθετηθούν σχετικά με το ενδεχόμενο ενεργοποίησής του.
Μια εναλλακτική επιλογή θα ήταν η αναστολή της ποσοτικής σύσφιγξης, δηλαδή της διαδικασίας μέσω της οποίας η ΕΚΤ μειώνει σταδιακά το χαρτοφυλάκιο ομολόγων που είχε αποκτήσει τα προηγούμενα χρόνια.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μια τέτοια απόφαση θα συγκέντρωνε την απαιτούμενη στήριξη στο Διοικητικό Συμβούλιο.
Η Ανέτ Χέχλερ-Φαϊντ'Ερμπ, επικεφαλής επενδύσεων για την περιοχή EMEA στη Lombard Odier, εκτιμά ότι το όριο για μια παρέμβαση της ΕΚΤ παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.
Όπως επισημαίνει, η ενεργοποίηση εργαλείων όπως το TPI θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο εφόσον προέκυπτε πραγματικός κίνδυνος μετάδοσης της κρίσης, σοβαρής δυσλειτουργίας των χρηματοπιστωτικών αγορών ή προβλημάτων ρευστότητας που θα επηρέαζαν ευρύτερα την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι αποδόσεις των ομολόγων και οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη
Η πρόσφατη άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων δημιουργεί ένα σύνθετο περιβάλλον για τη νομισματική πολιτική.
Από τη μία πλευρά, το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης περιορίζει τη ζήτηση και λειτουργεί ανασταλτικά για τον πληθωρισμό. Από την άλλη, όμως, αυξάνει τους κινδύνους επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.
Αυτή η διπλή επίδραση περιπλέκει τις αποφάσεις της ΕΚΤ, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εξελίξεις ενδέχεται να προκαλέσουν νέες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας.
Η κεντρική τράπεζα αναμένεται να ακολουθήσει την ίδια κατεύθυνση με τη Federal Reserve και πιθανότατα την Τράπεζα της Ιαπωνίας, επιλέγοντας να διατηρήσει προσωρινά αμετάβλητα τα επιτόκια.
Σημαντικό ρόλο στις επόμενες αποφάσεις θα διαδραματίσουν τα νέα οικονομικά στοιχεία που αναμένεται να ανακοινωθούν την Παρασκευή από τη Eurostat, τόσο για την ανάπτυξη του τρίτου τριμήνου όσο και για την πορεία του πληθωρισμού τον Οκτώβριο.
Σενάρια πρόωρης αποχώρησης της Λαγκάρντ
Στο ήδη σύνθετο περιβάλλον προστίθεται και η αβεβαιότητα για το μέλλον της Κριστίν Λαγκάρντ στην ηγεσία της ΕΚΤ.
Οι φήμες για πιθανή πρόωρη αποχώρησή της έχουν ενταθεί, ιδιαίτερα μετά την επιβεβαίωσή της ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει τη θέση της λίγους μήνες πριν από την ολοκλήρωση της θητείας της, τον Οκτώβριο του επόμενου έτους.
Σύμφωνα με το Bloomberg, στους κόλπους της Ευρωζώνης ενισχύεται η εκτίμηση ότι η αποχώρησή της θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ακόμη και τον Ιανουάριο.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απαιτούσε την έγκαιρη ανακοίνωση της απόφασής της, προκειμένου να δοθεί επαρκής χρόνος στους Ευρωπαίους ηγέτες να συμφωνήσουν στο πρόσωπο που θα τη διαδεχθεί.
Η Λαγκάρντ αναμένεται να δεχθεί ερωτήσεις τόσο για τις προοπτικές της νομισματικής πολιτικής όσο και για το προσωπικό της μέλλον, κατά τη συνέντευξη Τύπου που θα ακολουθήσει την ανακοίνωση της απόφασης για τα επιτόκια.
Για τις αγορές, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η αναμενόμενη διατήρηση των επιτοκίων στο 2,5%, αλλά κυρίως το μήνυμα που θα στείλει η ΕΚΤ για τον Δεκέμβριο και το κατά πόσο είναι διατεθειμένη να αντιμετωπίσει μια ενδεχόμενη κλιμάκωση της κρίσης στα γαλλικά ομόλογα.