Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με έναν ενεργειακό κίνδυνο που είχε αρχίσει να θεωρεί ότι άφηνε πίσω της. Η τιμή του φυσικού αερίου έχει ανέβει στα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022, με το ολλανδικό TTF να κινείται πάνω από τα €80 ανά μεγαβατώρα και τα συμβόλαια των επόμενων μηνών ακόμη υψηλότερα.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η σημερινή τιμή. Η αγορά φοβάται τον συνδυασμό χαμηλότερων ευρωπαϊκών αποθεμάτων, αυξημένης χειμερινής ζήτησης και πιθανών προβλημάτων στις διεθνείς ροές LNG. Αν αυτοί οι παράγοντες συμπέσουν, το σενάριο προσέγγισης ακόμη και των €100/MWh δεν μπορεί να αποκλειστεί, χωρίς πάντως να αποτελεί σήμερα το βασικό σενάριο.
Για την Ελλάδα η εξέλιξη έχει άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον. Το φυσικό αέριο παραμένει σημαντικός παράγοντας διαμόρφωσης της χονδρεμπορικής τιμής ηλεκτρικής ενέργειας και μια παρατεταμένη άνοδος μπορεί να περάσει σταδιακά στους λογαριασμούς ρεύματος, στο κόστος της βιομηχανίας και τελικά στον πληθωρισμό.
Στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022
Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο έχει πραγματοποιήσει ισχυρό ράλι, με το TTF να ξεπερνά τα €80/MWh και ορισμένα συμβόλαια του χειμώνα να κινούνται ακόμη υψηλότερα.Η εικόνα θυμίζει σε ορισμένους επενδυτές την ενεργειακή κρίση του 2022, αν και οι συνθήκες δεν είναι ίδιες και οι σημερινές τιμές παραμένουν πολύ μακριά από τα ακραία ιστορικά επίπεδα εκείνης της περιόδου.
Το MoneyPress είχε ήδη καταγράψει την εκτίναξη του φυσικού αερίου λόγω της πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, όταν το TTF είχε κινηθεί περίπου στα €53,6/MWh.Η μετακίνηση από εκείνα τα επίπεδα πάνω από τα €80 δείχνει πόσο γρήγορα έχει αλλάξει η εικόνα.
Γιατί ανεβαίνει τόσο γρήγορα
Πίσω από το ράλι δεν υπάρχει ένας μόνο παράγοντας.Πρώτον, η Ευρώπη μπαίνει στην κρίσιμη περίοδο πριν από τον χειμώνα με μεγαλύτερη ανησυχία για την επάρκεια των αποθεμάτων της.Δεύτερον, μετά τη δραστική μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών, η ευρωπαϊκή αγορά εξαρτάται πολύ περισσότερο από το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη ανταγωνίζεται πλέον άμεσα την Ασία για φορτία LNG. Αν οι τιμές στην Ασία αυξηθούν, τα πλοία μπορούν να κατευθυνθούν προς εκείνες τις αγορές, αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους αγοραστές να προσφέρουν υψηλότερες τιμές.Τρίτος παράγοντας είναι η γεωπολιτική κατάσταση και ειδικά ο κίνδυνος στις θαλάσσιες μεταφορές ενέργειας.
Ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο.Ένα πολύ μεγάλο μέρος των παγκόσμιων φορτίων LNG –με το Κατάρ να αποτελεί βασικό προμηθευτή– περνά από την περιοχή. Οι εκτιμήσεις τοποθετούν περίπου στο ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών LNG την ποσότητα που συνδέεται με τη συγκεκριμένη δίοδο.Μια σοβαρή διαταραχή επομένως δεν θα αποτελούσε απλώς περιφερειακό πρόβλημα.Θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιο ανταγωνισμό για διαθέσιμα φορτία LNG, με την Ευρώπη να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.Η ενεργειακή αγορά έχει δείξει επανειλημμένα ότι ακόμη και ο φόβος μιας διακοπής μπορεί να προκαλέσει σημαντικές μεταβολές στις τιμές πριν υπάρξει πραγματική έλλειψη.
Μπορεί το TTF να φτάσει τα €100;
Το όριο των €100/MWh έχει αρχίσει να επιστρέφει ως σενάριο κινδύνου, όχι ως δεδομένη πρόβλεψη.Για να φτάσει η αγορά εκεί πιθανότατα θα απαιτηθεί ένας δυσμενής συνδυασμός: περιορισμένες προμήθειες LNG, μεγαλύτερη γεωπολιτική ένταση, χαμηλές θερμοκρασίες και ταχύτερη κατανάλωση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων.
Αντίθετα, ένας ήπιος χειμώνας και ομαλές εισαγωγές LNG μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την πίεση.Αυτός είναι ο λόγος που οι επενδυτές παρακολουθούν πλέον όχι μόνο τα επίπεδα αποθήκευσης, αλλά και τις μετεωρολογικές προβλέψεις, τις αφίξεις LNG και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Τι σημαίνει για το ηλεκτρικό ρεύμα στην Ελλάδα
Για τα ελληνικά νοικοκυριά το κρίσιμο ερώτημα είναι πότε η αύξηση του φυσικού αερίου μπορεί να εμφανιστεί στον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος.Η σχέση δεν είναι απόλυτα γραμμική. Η αυξανόμενη παραγωγή από ΑΠΕ μπορεί να συγκρατεί τις τιμές για αρκετές ώρες της ημέρας.Όταν όμως χρειάζονται μονάδες φυσικού αερίου για να καλυφθεί η ζήτηση, το ακριβότερο καύσιμο μπορεί να ανεβάσει την οριακή τιμή του συστήματος.Γι' αυτό αποκτούν μεγαλύτερη σημασία οι επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας και δίκτυα. Το MoneyPress έχει αναλύσει το σχέδιο για νέες επενδύσεις στο ηλεκτρικό σύστημα και τις υποδομές, καθώς και τη σημασία των νέων ηλεκτρικών διασυνδέσεων του ΑΔΜΗΕ.Όσο περισσότερο το σύστημα μπορεί να αξιοποιεί φθηνή παραγωγή ΑΠΕ και να την αποθηκεύει, τόσο μικρότερη γίνεται η έκθεση στις απότομες μεταβολές του φυσικού αερίου.
Βιομηχανία: Ο μεγάλος κρυφός λογαριασμός
Η δεύτερη μεγάλη επίπτωση αφορά τις επιχειρήσεις.Για ενεργοβόρες βιομηχανίες, μια παρατεταμένη περίοδος φυσικού αερίου στα €80–€100/MWh μπορεί να μετατραπεί σε σημαντική αύξηση του κόστους παραγωγής.Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο για επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται παραγωγούς στις ΗΠΑ ή σε άλλες περιοχές όπου το φυσικό αέριο παραμένει φθηνότερο.
Το MoneyPress έχει ήδη αναδείξει τα μέτρα ενεργειακής στήριξης της βιομηχανίας, καθώς το ενεργειακό κόστος αποτελεί πλέον βασική παράμετρο ανταγωνιστικότητας για την ευρωπαϊκή μεταποίηση.Εάν οι αυξημένες τιμές διαρκέσουν, η συζήτηση για νέες παρεμβάσεις θα επανέλθει αναπόφευκτα.
Ο νέος πονοκέφαλος της ΕΚΤ
Το φυσικό αέριο δημιουργεί όμως πρόβλημα και στη νομισματική πολιτική.Η Isabel Schnabel της ΕΚΤ έχει επισημάνει ότι οι τιμές της ενέργειας κινούνται υψηλότερα από ορισμένες από τις παραδοχές που είχαν χρησιμοποιηθεί στα οικονομικά σενάρια της κεντρικής τράπεζας.Παράλληλα, ο Σλοβάκος κεντρικός τραπεζίτης Peter Kazimir προειδοποίησε ότι η άνοδος του φυσικού αερίου δημιουργεί ανοδικό κίνδυνο για τον πληθωρισμό. (reuters.com)
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη οικονομική απειλή.Αν το ακριβότερο φυσικό αέριο περάσει στο ηλεκτρικό ρεύμα, στις μεταφορές και στο κόστος παραγωγής, μπορεί να καθυστερήσει την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.Αυτό με τη σειρά του θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια της ΕΚΤ για χαλαρότερη νομισματική πολιτική.
Από το αέριο στο καλάθι του νοικοκυριού
Η διαδρομή είναι γνωστή από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση:
φυσικό αέριο → ηλεκτρικό ρεύμα → παραγωγικό κόστος → τιμές προϊόντων → πληθωρισμός.
Ακριβώς γι' αυτό η νέα άνοδος του TTF αφορά πολύ περισσότερους από τους traders της ενεργειακής αγοράς.
Για την Ελλάδα, η κρίσιμη παράμετρος θα είναι η διάρκεια. Μερικές ημέρες ή εβδομάδες υψηλών τιμών μπορούν να απορροφηθούν ευκολότερα. Αν όμως το φυσικό αέριο παραμείνει πάνω από τα €80/MWh για μεγάλο μέρος του χειμώνα, η πίεση θα αρχίσει να γίνεται αισθητή σε πολύ μεγαλύτερο τμήμα της οικονομίας.Και αν προστεθεί μια νέα γεωπολιτική διαταραχή, τα €100/MWh, που σήμερα αποτελούν δυσμενές σενάριο, μπορεί να βρεθούν πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα.