Με έναν από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς κινδύνους των τελευταίων ετών βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη καθώς πλησιάζει ο χειμώνας. Οι αποθήκες φυσικού αερίου είναι γεμάτες μόλις κατά περίπου 63%, όταν ο μέσος όρος για την εποχή βρίσκεται κοντά στο 80%. Η μεγάλη απόσταση που πρέπει να καλυφθεί μέσα στους επόμενους μήνες δημιουργεί νευρικότητα στις αγορές και επαναφέρει τον φόβο νέων ανατιμήσεων σε φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα.
Η Ευρώπη έχει πλέον μπροστά της έναν αγώνα δρόμου. Μπορεί το ημερολόγιο να βρίσκεται ακόμη στον Αύγουστο, όμως για την ενεργειακή αγορά η προετοιμασία του χειμώνα βρίσκεται στην πιο κρίσιμη φάση. Και τα μέχρι στιγμής δεδομένα προκαλούν ανησυχία.
Μόλις στο 63% οι ευρωπαϊκές αποθήκες
Τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονταν περίπου στο 63% της συνολικής χωρητικότητας την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου. Η σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια δείχνει το μέγεθος του προβλήματος.
Για την αντίστοιχη περίοδο, ο ιστορικός μέσος όρος βρίσκεται περίπου στο 80%. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται περίπου 17 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τα επίπεδα που θεωρούνται φυσιολογικά για την εποχή.
Ο φόβος για τον χειμώνα
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι αποθήκες έχουν χαμηλή πληρότητα σήμερα. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με πόσο φυσικό αέριο θα μπει τελικά η Ευρώπη στον χειμώνα. Με τον σημερινό σχετικά αργό ρυθμό αναπλήρωσης, αναλυτές εκτιμούν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ξεκινήσει τη χειμερινή περίοδο με αποθέματα περίπου 20% χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.
Εάν επαληθευτεί το συγκεκριμένο σενάριο, θα πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο αποθεμάτων από το 2013.
Γιατί οι αποθήκες δεν γεμίζουν γρήγορα
Η σημερινή κατάσταση είναι αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών παραγόντων.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της δραστικής μείωσης της εξάρτησής της από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ταυτόχρονα, έχει αυξήσει σημαντικά την εξάρτησή της από τις διεθνείς αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου, του γνωστού LNG. Αυτό σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να ανταγωνίζονται αγοραστές από την Ασία και άλλες περιοχές για τα διαθέσιμα φορτία.
Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή προσθέτει ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Το κρίσιμο LNG
Μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το LNG απέκτησε κεντρικό ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Η ΕΕ δημιούργησε νέες υποδομές, αύξησε τις δυνατότητες επαναεριοποίησης και στράφηκε σε μεγαλύτερες εισαγωγές από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους παραγωγούς.
Η συγκεκριμένη στρατηγική βοήθησε την Ευρώπη να περιορίσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία. Δημιούργησε όμως μια νέα ευαισθησία: η ευρωπαϊκή αγορά εξαρτάται περισσότερο από τις παγκόσμιες τιμές και τη διαθεσιμότητα LNG.
Ο παράγοντας Ορμούζ
Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει καθοριστική. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη και οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στις ροές LNG μπορεί να προκαλέσει άμεση αναστάτωση στις διεθνείς αγορές.
Για την Ευρώπη αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Όσο περισσότερο περιορίζεται η διαθέσιμη ποσότητα LNG, τόσο αυξάνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ Ευρώπης και Ασίας για τα διαθέσιμα φορτία. Και όσο αυξάνεται ο ανταγωνισμός, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ανόδου των τιμών.
Γερμανία και Ολλανδία προβληματίζουν
Η κατάσταση δεν είναι ίδια σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι χαμηλές πληρότητες σε δύο από τις σημαντικότερες αγορές φυσικού αερίου της Ευρώπης.
Στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, οι αποθήκες της Γερμανίας βρίσκονταν περίπου στο 51%, ενώ της Ολλανδίας περίπου στο 44%. Η Γερμανία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί τον μεγαλύτερο καταναλωτή φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια ενεργειακή πίεση στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μπορεί επομένως να επηρεάσει ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά.
Γιατί μπορεί να ακριβύνει και το ηλεκτρικό ρεύμα
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους θερμαίνουν το σπίτι τους με φυσικό αέριο. Η τιμή του φυσικού αερίου εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικά και τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν φυσικό αέριο παραμένουν κρίσιμο κομμάτι του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Σε περιόδους χαμηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, η σημασία τους αυξάνεται.
Άρα, μια νέα μεγάλη άνοδος στην τιμή του φυσικού αερίου μπορεί να μεταφερθεί και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο καιρός μπορεί να κρίνει τα πάντα
Υπάρχει ένας παράγοντας που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια από σήμερα: ο καιρός. Ένας σχετικά ήπιος χειμώνας θα περιόριζε σημαντικά τη ζήτηση φυσικού αερίου για θέρμανση.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ακόμη και χαμηλότερα αποθέματα μπορούν να αποδειχθούν διαχειρίσιμα. Ένας παρατεταμένος ψυχρός χειμώνας, όμως, θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά την κατάσταση. Η ταχύτερη κατανάλωση των αποθεμάτων θα αύξανε την ανάγκη για εισαγωγές LNG ακριβώς την περίοδο κατά την οποία και άλλες περιοχές του κόσμου θα έχουν αυξημένες ενεργειακές ανάγκες.
Ο ρόλος των ανανεώσιμων πηγών
Κρίσιμη θα είναι και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η υψηλή αιολική και ηλιακή παραγωγή μειώνει τις ανάγκες λειτουργίας των μονάδων φυσικού αερίου και συνεπώς περιορίζει την κατανάλωση καυσίμου. Το αντίθετο συμβαίνει σε παρατεταμένες περιόδους χωρίς ισχυρούς ανέμους ή επαρκή ηλιοφάνεια.
Η Ευρώπη έχει ζήσει στο παρελθόν περιόδους κατά τις οποίες η χαμηλή παραγωγή από ΑΠΕ αύξησε απότομα τη ζήτηση φυσικού αερίου.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται σε καλύτερη θέση από άλλες ευρωπαϊκές χώρες ως προς τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού, έχοντας πρόσβαση σε LNG και σε αγωγούς φυσικού αερίου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από μια ευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση.
Η τιμή του φυσικού αερίου διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς και ευρωπαϊκές αγορές. Επομένως, μια σημαντική άνοδος των ευρωπαϊκών τιμών μπορεί να επηρεάσει και το ελληνικό ενεργειακό κόστος.
Επιχειρήσεις: Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος
Η ενεργειακή αβεβαιότητα αφορά άμεσα και τις επιχειρήσεις. Βιομηχανίες και επιχειρήσεις με υψηλή κατανάλωση ενέργειας μπορούν να βρεθούν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος παραγωγής εάν φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα ακριβύνουν. Και το κόστος αυτό μπορεί στη συνέχεια να μεταφερθεί στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.
Έτσι, το ενεργειακό πρόβλημα μπορεί να μετατραπεί ξανά σε πληθωριστικό πρόβλημα.
Το δύσκολο ενεργειακό φθινόπωρο
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες.Η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει σημαντικά τα αποθέματά της πριν αρχίσουν οι πρώτες μεγάλες καταναλώσεις της περιόδου θέρμανσης.
Ταυτόχρονα, πρέπει να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες LNG χωρίς να προκαλέσει μια νέα κούρσα τιμών στις διεθνείς αγορές. Το γεγονός ότι τα αποθέματα βρίσκονται σήμερα κοντά στο 63% δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει ελλείψεις. Σημαίνει όμως ότι το περιθώριο ασφαλείας είναι σαφώς μικρότερο. Και αυτό κάνει την αγορά πολύ πιο ευάλωτη σε έναν ψυχρό χειμώνα, μια γεωπολιτική κρίση ή μια νέα διαταραχή στις παγκόσμιες προμήθειες LNG.
Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, επομένως, ο χειμώνας 2026–2027 μπορεί να κριθεί σε μεγάλο βαθμό από όσα θα συμβούν στην ενεργειακή αγορά μέσα στους επόμενους δύο μήνες.