Παιδεία είναι η «Ορθή περιαγωγή της ψυχής», Πλάτων (427-347 π.Χ.). Όχι γέμισμα της ψυχής με μονομερή, στεγνά στοιχεία, αλλά η καθοδήγηση του νου προς τη γνώση και την ανθρωπιά. Η πνευματική μονομέρεια, ιδιότητα του ατόμου να κρίνει τα πράγματα από μία μόνο άποψη και να εξειδικεύεται υπερβολικά σε έναν τομέα, δεν είχε θέση στην Αναγεννησιακή παιδεία.
Του Βασιλείου – Γεωργίου Γρηγ. Παπαδάκη
Αίτημα της εποχής ήταν η καθολική μόρφωση και η διασφάλιση της ελευθερίας, ισηγορίας, ισοπολιτείας, δικαιοσύνης, το απόσταγμα του δημοκρατικού πολιτισμού. Ο όρος παιδεία εκφράζει την ουσία του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Η λέξη απαντάται για πρώτη φορά στον Αισχύλο (525-456 π.Χ.), τραγικός ποιητής (Επτά επί Θήβαις).
Στην αρχαιότητα η διαπαιδαγώγηση των ανηλίκων, εφήβων, γινόταν σύμφωνα με τις αξίες και δεξιότητες του πολιτισμού. Δεν αποτελούσε κρατική ευθύνη, αλλά ασκείτο από ιδιωτικούς δασκάλους και ιδιωτικά σχολεία. Η κλασική παιδεία απέβλεπε στο ιδεώδες της «καλοκαγαθίας», της αρμονικής διάπλασης του σώματος και της ψυχικής καλλιέργειας.
Στη σύγχρονη εποχή της τεχνολογικής ανάπτυξης, το αίτημα για καθολική γνώση και αγωγή, εγκαταλείφθηκε. Η δικτατορία των μέσων μαζικής δικτύωσης, η τηλεθέαση, η συσσώρευση πληροφοριών όχι πάντα χρήσιμων έχουν περιορίσει την ικανότητα του ανθρώπινου νου ν΄ αφομοιώσει και να αξιολογήσει γεγονότα και δεδομένα που δέχεται.
«Το πνεύμα του ανθρώπου αντί να γίνει κύριος αποβαίνει δούλος των ορέξεων και των παθών. Προοδεύσαμε τούτο τον αιώνα αλλά δεν ευτυχήσαμε». Ευάγγελος Παπανούτσος (1900-1982) εκπαιδευτικός.
Ζούμε στην εποχή των χρυσοκανθάρων της οικονομίας και της πολιτικής. Των μιλιταριστών και των ατέρμονων πολεμικών συρράξεων. Αποτέλεσμα η συρρίκνωση της ουμανιστικής παιδείας. Σήμερα αμφισβητούνται οι ηθικές και πανανθρώπινες αξίες. Δόθηκε προτεραιότητα στις υλικές απολαύσεις και το κυνήγι του χρήματος. Ο άνθρωπος απώλεσε τον προσανατολισμό του και το πνεύμα του έγινε αδέσποτο.
Όσο είναι καιρός ας επανακτήσει η κλασική παιδεία το απολεσθέν κύρος της για να καταστεί η Ελλάδα το λίκνο του Ευρωπαϊκού πολιτισμού. Η τεχνητή νοημοσύνη θα βρει την αληθινή πραγμάτωση όταν συνδυαστεί με την πνευματική ανύψωση και την εμπέδωση των ηθικών αξιών.