Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εισέρχεται σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους των τελευταίων ετών, καθώς οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή περιορίζουν την προσφορά πολύ ταχύτερα από όσο υποχωρεί η ζήτηση. Η νέα εικόνα που παρουσιάζει ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) είναι ενδεικτική: η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου αναμένεται πλέον να μειωθεί κατά 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσα στο 2026, ενώ η παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας έχει υποχωρήσει σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν περισσότερο από τρεις δεκαετίες.
Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για καταναλωτές και επιχειρήσεις, καθώς το Brent έκλεισε την εβδομάδα στα 104,61 δολάρια το βαρέλι, έχοντας προηγουμένως κινηθεί ακόμη υψηλότερα. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στο αργό πετρέλαιο: οι πιέσεις περνούν στα διυλισμένα προϊόντα, στο ντίζελ, στις μεταφορές και σταδιακά σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η μεγάλη αναθεώρηση της IEA
Η IEA αναθεώρησε επί τα χείρω τις προηγούμενες προβλέψεις της, εκτιμώντας πλέον ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα υποχωρήσει κατά περίπου 6% φέτος, δηλαδή κατά 5,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Η προηγούμενη πρόβλεψη έκανε λόγο για μείωση περίπου 4%, γεγονός που δείχνει πόσο γρήγορα έχει επιδεινωθεί η κατάσταση.
Κρίσιμος παράγοντας είναι η καθυστέρηση στην αποκατάσταση των κανονικών πετρελαϊκών ροών από τον Περσικό Κόλπο. Η IEA θεωρεί πλέον ότι η επιστροφή σε πιο φυσιολογικές συνθήκες μετατίθεται για το 2027.
Ταυτόχρονα, οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια και θαλάσσιες οδούς μεταφοράς αυξάνουν το ρίσκο για ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα.
Στα 6 εκατ. βαρέλια η Σαουδική Αραβία
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αφορά τη Σαουδική Αραβία.
Σύμφωνα με την IEA, η προσφορά σαουδαραβικού αργού μειώθηκε τον Αύγουστο κατά περίπου 2,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως και περιορίστηκε στα 6 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο περισσότερο από 30 χρόνια.
Η πτώση συνδέεται με τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και κρίσιμες θαλάσσιες διαδρομές. Παράλληλα, οι φορτώσεις σαουδαραβικού αργού υποχώρησαν κατά περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 3,5 εκατ. βαρέλια.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο και παραδοσιακά λειτουργεί ως ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς εξισορρόπησης της διεθνούς αγοράς.
Τα παγκόσμια αποθέματα εξαντλούνται
Το δεύτερο μεγάλο καμπανάκι αφορά τα αποθέματα.
Παρά την υποχώρηση της ζήτησης λόγω των υψηλών τιμών, η προσφορά μειώνεται ακόμη ταχύτερα. Αυτό αναγκάζει την αγορά να καλύπτει μέρος των αναγκών της χρησιμοποιώντας τα υπάρχοντα αποθέματα.
Μόνο τον Αύγουστο, σύμφωνα με την IEA, τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν με ρυθμό περίπου 3,1 εκατ. βαρελιών ημερησίως, φτάνοντας σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από το 2023.
Μέχρι στιγμής τα αποθέματα λειτουργούν ως «μαξιλάρι» απέναντι στην κρίση. Όσο όμως αυτό το μαξιλάρι μικραίνει, η διεθνής αγορά γίνεται περισσότερο ευάλωτη σε κάθε νέα διακοπή παραγωγής ή μεταφοράς.
Το Brent πάνω από τα 100 δολάρια
Οι τιμές έχουν ήδη αρχίσει να ενσωματώνουν αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Το Brent έκλεισε την Παρασκευή στα 104,61 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI στα 100,05 δολάρια. Σε εβδομαδιαία βάση το πετρέλαιο κατέγραψε άνοδο άνω του 8%.
Ακόμη μεγαλύτερη πίεση εμφανίζεται στα διυλισμένα προϊόντα. Στις ΗΠΑ το ντίζελ κινήθηκε σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, καθώς οι περιορισμένες πετρελαϊκές ροές από τη Μέση Ανατολή συμπίπτουν με προβλήματα σε διυλιστήρια άλλων μεγάλων παραγωγών.
Η αγορά βρίσκεται επομένως μπροστά σε ένα διπλό πρόβλημα: λιγότερο διαθέσιμο αργό και περιορισμένες δυνατότητες διύλισης.
Η Ρωσία προσθέτει ακόμη έναν πονοκέφαλο
Στην ήδη δύσκολη εξίσωση προστίθεται και η Ρωσία.
Η IEA μείωσε εκ νέου την πρόβλεψή της για τη ρωσική παραγωγή εξαιτίας των συνεχιζόμενων επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές.
Η παραγωγή ρωσικού αργού υποχώρησε τον Αύγουστο στα 8,36 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περίπου 940.000 βαρέλια χαμηλότερα από την κορυφή του Ιανουαρίου.
Για ολόκληρο το 2026 η IEA προβλέπει πλέον ρωσική παραγωγή περίπου 8,7 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Έτσι, δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του κόσμου –Σαουδική Αραβία και Ρωσία– αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα σημαντικές πιέσεις στην παραγωγή.
Γιατί αφορά άμεσα την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, η παραμονή του Brent πάνω από τα 100 δολάρια δεν αποτελεί απλώς μια εξέλιξη στις διεθνείς αγορές.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ενεργειακά προϊόντα. Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει μεγαλύτερο κόστος στα καύσιμα, στις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, στην αεροπορία και στην παραγωγή επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν πετρελαϊκά προϊόντα.
Η πίεση μπορεί στη συνέχεια να περάσει στις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, δημιουργώντας νέο πληθωριστικό κύμα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ελληνική ναυτιλία. Η αναστάτωση στις θαλάσσιες διαδρομές μπορεί να αυξήσει τα τονομίλια και σε ορισμένες περιπτώσεις τους ναύλους, αλλά ταυτόχρονα ανεβάζει το κόστος καυσίμων, ασφάλισης και διαχείρισης του γεωπολιτικού κινδύνου.
Το μεγάλο ερώτημα για το 2027
Παρά τη σημερινή δύσκολη εικόνα, η IEA προβλέπει ισχυρή ανάκαμψη της ζήτησης το επόμενο έτος.
Για το 2026 εκτιμά ότι η παγκόσμια ζήτηση θα μειωθεί κατά 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σημαντικά περισσότερο από την προηγούμενη πρόβλεψη για πτώση 1,6 εκατ. βαρελιών.
Το 2027, όμως, προβλέπει αύξηση κατά 2,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Εάν αυτή η επιστροφή της ζήτησης συμπέσει με αργή αποκατάσταση της παραγωγής στη Μέση Ανατολή, η διεθνής αγορά θα μπορούσε να παραμείνει ιδιαίτερα σφιχτή.
Γι' αυτό και το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο αν το Brent θα βρίσκεται αύριο στα 100 ή στα 110 δολάρια. Είναι πόσο γρήγορα εξαντλούνται τα διαθέσιμα αποθέματα και αν η παγκόσμια παραγωγή θα μπορέσει να επιστρέψει εγκαίρως σε φυσιολογικά επίπεδα.