Στις 9 Σεπτεμβρίου 1976, πριν από ακριβώς 50 χρόνια, πέθανε ο Μάο Τσετούνγκ, ο άνθρωπος που ηγήθηκε της κομμουνιστικής επανάστασης και σφράγισε όσο ελάχιστοι τη σύγχρονη ιστορία της Κίνας. Για τους υποστηρικτές του υπήρξε ο ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας και ο ηγέτης που επανέφερε την Κίνα στο προσκήνιο. Για τους επικριτές του, η διακυβέρνησή του συνδέθηκε με αυταρχισμό, πολιτικές διώξεις και καταστροφικές εκστρατείες που προκάλεσαν τεράστιο ανθρώπινο κόστος.Ο θάνατός του ανακοινώθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 1976. Ο Μάο, τον οποίο η κινεζική προπαγάνδα είχε αναδείξει στον «Μεγάλο Τιμονιέρη», είχε κυριαρχήσει στην πολιτική ζωή της χώρας επί δεκαετίες.
Από την επαρχία στην επανάσταση
Ο Μάο γεννήθηκε στις 26 Δεκεμβρίου 1893 στο Σαοσάν της επαρχίας Χουνάν, σε αγροτική οικογένεια. Η Κίνα εκείνης της περιόδου βρισκόταν σε βαθιά κρίση, με την αυτοκρατορική εξουσία να καταρρέει και τις ξένες δυνάμεις να διατηρούν σημαντική επιρροή στη χώρα.Σταδιακά ο Μάο στράφηκε προς τον μαρξισμό και συμμετείχε στην ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας το 1921. Η πολιτική του σκέψη διαφοροποιήθηκε από το παραδοσιακό σοβιετικό μοντέλο, καθώς έδωσε πολύ μεγαλύτερη σημασία στους αγρότες ως κινητήρια δύναμη της επανάστασης.Ακολούθησαν χρόνια εμφυλίου πολέμου, η περίφημη Μεγάλη Πορεία, η ιαπωνική εισβολή και η τελική αναμέτρηση των κομμουνιστών με τους εθνικιστές του Τσιανγκ Κάι Σεκ.
Την 1η Οκτωβρίου 1949, ο Μάο ανακοίνωσε από την πλατεία Τιενανμέν την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας.
Η Κίνα του Μάο
Η νίκη των κομμουνιστών άλλαξε ριζικά την πορεία μιας από τις μεγαλύτερες χώρες του πλανήτη. Η νέα κυβέρνηση προχώρησε σε αναδιανομή της γης, κρατικοποίηση της οικονομίας και βαθιά αναμόρφωση της κινεζικής κοινωνίας.Ο Μάο επιχείρησε να μετατρέψει μια κατά κύριο λόγο αγροτική οικονομία σε μεγάλη βιομηχανική δύναμη μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.Η πιο χαρακτηριστική απόπειρα ήταν το «Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός», που ξεκίνησε το 1958. Η μαζική κολεκτιβοποίηση, οι ανεδαφικοί παραγωγικοί στόχοι και οι σοβαρές στρεβλώσεις στην αγροτική παραγωγή συνδέθηκαν με έναν καταστροφικό λιμό στις αρχές της δεκαετίας του 1960.
Το MoneyPress έχει αναφερθεί στην ιστορική μνήμη της μεγάλης πείνας του 1959-1961 και της αναγκαστικής κολεκτιβοποίησης στην Κίνα του Μάο.
Η Πολιτιστική Επανάσταση
Το 1966 ο Μάο εξαπέλυσε την Πολιτιστική Επανάσταση, καλώντας κυρίως τους νέους να στραφούν εναντίον όσων θεωρούνταν εκπρόσωποι της «παλιάς» κοινωνίας ή αντίπαλοι της επαναστατικής γραμμής.Οι Ερυθροφρουροί απέκτησαν τεράστια δύναμη. Εκπαιδευτικοί, διανοούμενοι, κομματικά στελέχη και απλοί πολίτες διώχθηκαν, διαπομπεύθηκαν ή στάλθηκαν για «επανεκπαίδευση».Η περίοδος αυτή προκάλεσε βαθιά κοινωνική αναστάτωση και σοβαρή αποδιοργάνωση της οικονομικής και εκπαιδευτικής ζωής της χώρας.Οι συνέπειες έφτασαν μέχρι τη σημερινή πολιτική ηγεσία της Κίνας. Ο πατέρας του Σι Τζινπίνγκ είχε απομακρυνθεί από την πολιτική εξουσία επί Μάο, ενώ ο ίδιος ο σημερινός Κινέζος ηγέτης εργάστηκε στην ύπαιθρο ως νεαρός κατά την περίοδο της Πολιτιστικής Επανάστασης, όπως έχει καταγράψει το MoneyPress σε αφιέρωμα για την πολιτική διαδρομή του Σι Τζινπίνγκ.
Η συνάντηση που άλλαξε τις σχέσεις Κίνας–ΗΠΑ
Παρά τον σκληρό ιδεολογικό χαρακτήρα του καθεστώτος, στα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Μάο έκανε μια κίνηση με τεράστια γεωπολιτική σημασία.Το 1972 υποδέχθηκε τον Ρίτσαρντ Νίξον στην Κίνα, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο στις σχέσεις Πεκίνου και Ουάσιγκτον.Η επίσκεψη εκείνη αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές ανατροπές του Ψυχρού Πολέμου και άνοιξε τον δρόμο για την προσέγγιση των δύο χωρών. Η ιστορική αφετηρία της αμερικανικής προσπάθειας προσέγγισης της Κίνας μέσω της συνάντησης Νίξον–Μάο εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς ακόμη και στη σημερινή οικονομική αντιπαράθεση των δύο υπερδυνάμεων.
Ο θάνατος του «Μεγάλου Τιμονιέρη»
Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, η υγεία του Μάο είχε επιδεινωθεί σημαντικά.Στις 9 Σεπτεμβρίου 1976, λίγα λεπτά μετά τα μεσάνυχτα, άφησε την τελευταία του πνοή. Σύμφωνα με την αφήγηση που παραθέτει το Insider, λίγο πριν πεθάνει είχε ρωτήσει τον γιατρό του εάν υπήρχε ελπίδα να σωθεί.Η προσωπολατρία γύρω από τον Κινέζο ηγέτη είχε αποκτήσει τεράστιες διαστάσεις. Το σύνθημα «ο πρόεδρος Μάο να ζήσει δέκα χιλιάδες χρόνια» αποτύπωνε το σχεδόν μυθικό καθεστώς που είχε δημιουργηθεί γύρω από το πρόσωπό του.
Μετά τον Μάο ήρθε η μεγάλη οικονομική στροφή
Ο θάνατος του Μάο δεν έκλεισε απλώς ένα πολιτικό κεφάλαιο. Άνοιξε τον δρόμο για μια θεμελιώδη αλλαγή οικονομικής στρατηγικής.Υπό τον Ντενγκ Σιαοπίνγκ, η Κίνα άρχισε σταδιακά να εγκαταλείπει την αυστηρά κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία. Άνοιξε τις πόρτες της σε ιδιωτική επιχειρηματικότητα, ξένα κεφάλαια και διεθνές εμπόριο, χωρίς να εγκαταλείψει το μονοκομματικό πολιτικό σύστημα.Αυτή η οικονομική μεταμόρφωση ήταν που έθεσε τις βάσεις για την εκρηκτική ανάπτυξη των επόμενων δεκαετιών. Το MoneyPress έχει περιγράψει αυτή τη μετάβαση ως ένα ιδιαίτερο μοντέλο που συνδυάζει οικονομία της αγοράς, ισχυρή κρατική παρουσία και κεντρικό πολιτικό έλεγχο.Σήμερα, υπό τον Σι Τζινπίνγκ, η Κίνα επιδιώκει αυτό που το Πεκίνο αποκαλεί «αναγέννηση του κινεζικού έθνους», έχοντας πλέον μετατραπεί σε έναν από τους βασικούς οικονομικούς και γεωπολιτικούς ανταγωνιστές των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η κληρονομιά που εξακολουθεί να διχάζει
Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Μάο παραμένει μια από τις πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες του 20ού αιώνα.Η ιστορική του διαδρομή δεν χωρά εύκολα σε μία μόνο περιγραφή. Ηγήθηκε της επανάστασης που δημιούργησε τη σημερινή Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και συνέβαλε στην επαναφορά της χώρας ως ανεξάρτητου διεθνούς παράγοντα. Ταυτόχρονα, πολιτικές που εφαρμόστηκαν υπό την ηγεσία του συνδέθηκαν με μαζική πείνα, διώξεις, πολιτική βία και τεράστιες ανθρώπινες απώλειες.
Και υπάρχει μια ιστορική ειρωνεία: η Κίνα που σήμερα αποτελεί οικονομική υπερδύναμη εξακολουθεί να κυβερνάται από το Κομμουνιστικό Κόμμα που ο Μάο οδήγησε στην εξουσία, αλλά μεγάλο μέρος της οικονομικής της απογείωσης πραγματοποιήθηκε μετά τον θάνατό του και μετά τη στροφή του Ντενγκ προς την αγορά και το διεθνές εμπόριο.