Βρισκόμαστε στο μέσον σοβαρών ανακατατάξεων σε σχέση με την διαμόρφωση των δυνάμεων σε παγκόσμια κλίμακα. Κάθε χώρα οφείλει να σχεδιάσει τώρα τις επιλογές της ώστε να βρεθεί σε σωστή θέση όταν οι καταστάσεις παγιωθούν. Τότε μόνο θα μπορέσει κάποιος να πεί με ασφάλεια πως βρεθήκαμε στην σωστή πλευρά της ιστορίας.
Η επιλογή συμμαχιών και η ευθυκρισία του "με ποιόν θα πάμε και ποιόν θα αφήσουμε πίσω" θα παίξει σπουδαίο ρόλο όχι μόνο γιά την πορεία της χώρας αλλά και για την μελλοντική μας επιβίωση σαν έθνος. Η ανάλυση των γεωπολιτικών πραγματικοτήτων είναι δυνατόν να μας βοηθήσει να πάρουμε τις σχετικές αποφάσεις.
Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Tα μεγάλα ερωτήματα σήμερα μοιάζουν με τους προβληματισμούς που αντιμετώπιζε ο κόσμος πριν από πολλές δεκαετίες. Κοντά στην στροφή του περασμένου αιώνα, οι πολιτικές δυνάμεις αντιμετώπιζαν παρόμοια υπαρξιακά διλήμματα. Που πήγαινε ο κόσμος και πως έπρεπε το κάθε κράτος να τοποθετηθεί; Τότε εμφανίσθηκε για πρώτη φορά και η έννοια της γεωπολιτικής. Ο ουσιαστικός της πατέρας, ο βρετανός γεωγράφος
Halford Mackinder, αποκαλούσε «Παγκόσμιο Νησί» τη μεγάλη ενιαία χερσαία μάζα που περιλαμβάνει την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.
Δηλαδή, το μεγαλύτερο συνεχές κομμάτι γης στον πλανήτη, όπου συγκεντρώνεται ο μεγαλύτερος πληθυσμός, οι περισσότεροι φυσικοί πόροι και το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής και στρατηγικής ισχύος.
Για τον Mackinder, όποιος ελέγχει αυτό το «νησί», έχει τεράστιο πλεονέκτημα παγκόσμιας κυριαρχίας. Στο εσωτερικό του «Παγκόσμιου Νησιού» τοποθετούσε τη λεγόμενη Heartland.
Περίπου την κεντρική Ευρασία (Ρωσία, Κεντρική Ασία κ.λπ.) που ήταν δύσκολα προσβάσιμη από ναυτικές δυνάμεις και ήταν πλούσια σε πόρους.
Η θεωρία του μπορούσε να συνοψίσθεί σε μια διάσημη διατύπωσή του: «Όποιος ελέγχει την Ανατολική Ευρώπη ελέγχει την Heartland. Όποιος ελέγχει την Heartland ελέγχει το Παγκόσμιο Νησί.
Όποιος ελέγχει το Παγκόσμιο Νησί ελέγχει τον κόσμο.» Με βάση τις τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής, αυτό το στρατηγικό σχήμα τα έλεγε όλα.
Για δεκαετίες, οι στρατηγικοί στόχοι των περισσότερων δυνάμεων εξαντλούνταν σε αυτές τις επιδιώξεις. Έχοντας χαμένη την Ανατολική Ευρώπη, και την Ευρασία (Ρωσία, Κεντρική Ασία) οι ΗΠΑ στηρίχθηκαν στο ΝΑΤΟ και την Δυτική Ευρώπη για την ανάσχεση (containment) του κομμουνισμού και στον έλεγχο των θαλασσών για την παγκόσμια κυριαρχία τους. Η περίφημη επιστολή του πρέσβυ George Kennan αλλά και το βιβλίο "Diplomacy" του Henry Kissinger επιβεβαιώνουν αυτή την προβληματική.
Κυρίως σχετικά με τον κρίσιμο ρόλο της Γερμανίας σε όλο αυτό το σκεπτικό. Η περίοδος Τράμπ στην προεδρία των ΗΠΑ σηματοδότησε αλλαγές στο σχήμα αυτό.
Ή ουσιαστική προσέγγιση με τον Πούτιν και η επιστροφή στην λογική "κάτω τα χέρια από το ρωσικό near abroad" (εγκατάλειψη δηλ. ουσιαστικά της Ουκρανίας) σηματοδότησε αλλαγή στάσης απέναντι στο ΝΑΤΟ. Με την Αν. Ευρώπη, την Ρωσία και την Κ. Ασία στο πλάι των ΗΠΑ, η Δ. Ευρώπη δεν τους είναι πλέον απαραίτητη.
Αυτό απομένει να το συνειδητοποιήσει η Ευρώπη. Που δείχνει να απασχολείται με άλλα πράγματα. Λχ. με την αντιπαλότητά της με την Ρωσία. Αλλά μόνο αν υπάρξει προσέγγιση Ευρώπης - Ρωσίας θα αποφύγει η πρώτη την απόλυτη περιθωριοποίηση. Όπως έγραφε ο Kissinger, αν η Δυτική Ευρώπη προσεγγίσει την Ρωσία (Σοβιετική Ένωση, τότε) οι ΗΠΑ χάνουν τον παγκόσμιο ρόλο τους. Τώρα η Ευρώπη, ακολουθώντας την γραμμή Μπάιντεν τότε, αποκόπηκε από την Ρωσία ενεργειακά.
Και εξαρτάται τώρα από τις ΗΠΑ και τις χώρες του Κόλπου. Που είτε το προϊόν τους είναι πανάκριβο (ΗΠΑ) είτε βρίσκεται στο έλεος γεωστρατηγικών ανακατατάξεων (Στενά Ορμούζ). Μόνο μια στενότερη σχέση Ευρώπης με την Ρωσία (και την Κ. Ασία) - μαζί με την εγκατάλειψη των άκαιρων και φαντασιακών μέτρων περί μηδενικών εκπομπών CO2 - θά υποχρεώσει τις ΗΠΑ να αναθεωρήσουν θετικά την σχέση τους μαζί της για να αποφύγουν την δική τους περιθωριοποίηση. Ανεξάρτητα από τον έλεγχο που μπορεί να ασκούν στις θάλασσες. Γιατί είναι φανερό πλέον πως δεν επιλέγουν χερσαίες επιχειρήσεις.