Η μάχη για την επόμενη ημέρα στον ΟΗΕ έχει ήδη ξεκινήσει, καθώς ο Αντόνιο Γκουτέρες ετοιμάζεται να ολοκληρώσει στο τέλος του 2026 τη δεύτερη θητεία του και κυβερνήσεις αρχίζουν να τοποθετούνται για το πρόσωπο που θα αναλάβει έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμικούς ρόλους.
Από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ πήρε σαφή θέση υπέρ της επιλογής μιας γυναίκας από τη Λατινική Αμερική ως επόμενης Γενικής Γραμματέως του ΟΗΕ.
«Δεν υπήρξε ποτέ γυναίκα επικεφαλής»
Ο Σάντσεθ έθεσε δύο ζητήματα: την εκπροσώπηση των γυναικών στην κορυφή του Οργανισμού και τη γεωγραφική προέλευση του επόμενου Γενικού Γραμματέα.Ο ΟΗΕ δεν είχε ποτέ γυναίκα Γενική Γραμματέα, ενώ έχουν περάσει δεκαετίες από την τελευταία φορά που το αξίωμα κατείχε προσωπικότητα από τη Λατινική Αμερική.Ο Ισπανός πρωθυπουργός χαρακτήρισε την επιλογή γυναίκας «ιστορικό χρέος», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η Λατινική Αμερική πρέπει να εκπροσωπηθεί ξανά στην κορυφή του Οργανισμού.
Η διαδοχή Γκουτέρες
Ο Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνει τη δεύτερη πενταετή θητεία του στις 31 Δεκεμβρίου 2026.Η διαδικασία επιλογής του διαδόχου του βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.Τα κράτη-μέλη καταθέτουν επίσημες υποψηφιότητες, ενώ ο ΟΗΕ δημοσιοποιεί τα ονόματα, τα βιογραφικά, τις προγραμματικές δηλώσεις και στοιχεία για τη χρηματοδότηση των εκστρατειών τους.Η τελική επιλογή, πάντως, δεν γίνεται με μια απλή ανοικτή ψηφοφορία όλων των χωρών.Το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται να προτείνει έναν υποψήφιο στη Γενική Συνέλευση, η οποία στη συνέχεια προχωρά στην εκλογή του.Αυτό σημαίνει ότι οι πέντε μόνιμες χώρες του Συμβουλίου Ασφαλείας –ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία– διαθέτουν ιδιαίτερα ισχυρό ρόλο στη διαδικασία.
Η Λατινική Αμερική διεκδικεί τη θέση
Το αίτημα του Σάντσεθ δεν αποτελεί μεμονωμένη τοποθέτηση.Οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών της CELAC, που εκπροσωπεί τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, δήλωσαν στις 21 Σεπτεμβρίου ότι έχει έρθει η ώρα πολίτης της περιοχής να αναλάβει τη θέση του Γενικού Γραμματέα.Στην κοινή δήλωσή τους επικαλέστηκαν την ανάγκη για δικαιότερη γεωγραφική εκπροσώπηση και μεγαλύτερη πολυμορφία στην ηγεσία του ΟΗΕ.Η γεωγραφική εναλλαγή δεν αποτελεί δεσμευτικό κανόνα, αλλά λειτουργεί εδώ και χρόνια ως σημαντικός πολιτικός παράγοντας στη διαδικασία επιλογής.
Η κούρσα έχει ήδη ανατροπές
Η διαδικασία έχει ήδη παρουσιάσει σημαντικές εξελίξεις.Η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέτ, η οποία είχε διατελέσει και Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, απέσυρε την υποψηφιότητά της μετά από άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας.Μετά την αποχώρησή της, παραμένουν επτά υποψήφιοι στη διαδικασία, τέσσερις γυναίκες και τρεις άνδρες, αν και υπάρχει ακόμη δυνατότητα να κατατεθούν πρόσθετες υποψηφιότητες.Σύμφωνα με το Reuters, στην τελευταία άτυπη ψηφοφορία η Rebeca Grynspan από την Κόστα Ρίκα βρέθηκε στην πρώτη θέση ως προς τη στήριξη που συγκέντρωσε. Αυτό αποτελεί μέτρηση της συγκεκριμένης άτυπης διαδικασίας και όχι πρόβλεψη για την τελική επιλογή.
Ο Σάντσεθ υπερασπίζεται τον πολυμερή ΟΗΕ
Η παρέμβαση του Ισπανού πρωθυπουργού δεν περιορίστηκε στη διαδοχή του Γκουτέρες.Ο Σάντσεθ υπερασπίστηκε το μοντέλο της πολυμερούς συνεργασίας και επέκρινε, χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένο ηγέτη στο συγκεκριμένο σημείο της ομιλίας του, κυβερνήσεις που κατά την άποψή του αποδυναμώνουν τους διεθνείς οργανισμούς μειώνοντας τις οικονομικές συνεισφορές τους και αμφισβητώντας τους κανόνες λειτουργίας τους.
Παράλληλα ζήτησε την ενίσχυση διεθνών θεσμών όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να διερευνούν και να διώκουν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
Η μεγάλη μάχη μόλις αρχίζει
Η επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα θα αποτελέσει τελικά προϊόν πολύπλοκων διεθνών ισορροπιών.Η περιφερειακή εκπροσώπηση και το ενδεχόμενο να εκλεγεί για πρώτη φορά γυναίκα αποτελούν δύο σημαντικές παραμέτρους. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν οι θέσεις των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Με την αποχώρηση Γκουτέρες να πλησιάζει, η συζήτηση για την επόμενη ηγεσία του ΟΗΕ περνά πλέον στην τελική της φάση – και η Λατινική Αμερική διεκδικεί κεντρικό ρόλο.