Μια πρόταση που μπορεί να μετατρέψει το γαλλικό δημόσιο χρέος σε κεντρικό θέμα της ευρωπαϊκής οικονομικής συζήτησης επαναφέρει ο Ζαν-Λικ Μελανσόν. Ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας επιμένει ότι ένα μεγάλο μέρος του χρέους που βρίσκεται στα χέρια της κεντρικής τράπεζας θα μπορούσε ουσιαστικά να «παγώσει», προκαλώντας την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Πίσω από την πολιτική αντιπαράθεση βρίσκεται ένα πραγματικό οικονομικό πρόβλημα: το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος θα φτάσει στο 119,3% του ΑΕΠ το 2026 και στο 121,7% το 2027, ενώ το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται στο 5,4% του ΑΕΠ φέτος.
Τι ακριβώς προτείνει ο Μελανσόν
Η πρόταση δεν αφορά τη διαγραφή ολόκληρου του γαλλικού δημόσιου χρέους.Ο Μελανσόν έχει μιλήσει για το τμήμα των γαλλικών κρατικών τίτλων που βρίσκεται στην κατοχή της Τράπεζας της Γαλλίας, στο πλαίσιο των προηγούμενων προγραμμάτων αγοράς ομολόγων του Ευρωσυστήματος.
Το ποσό υπολογίζεται περίπου στα 488 δισ. ευρώ.
Η λογική που προβάλλεται είναι να μετατραπούν ουσιαστικά οι συγκεκριμένοι τίτλοι σε ένα είδος μόνιμου, άτοκου χρέους, χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία αποπληρωμής.Ο ίδιος έχει χρησιμοποιήσει πολύ πιο έντονη φρασεολογία, μιλώντας ακόμη και για «κάψιμο» του χρέους, ενώ συνεργάτες και οικονομολόγοι που βρίσκονται κοντά του περιγράφουν την πρόταση περισσότερο ως «πάγωμα».
Γιατί αντιδρά η ΕΚΤ
Το μεγάλο εμπόδιο είναι το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ, όπως και άλλοι κεντρικοί τραπεζίτες, έχουν απορρίψει την ιδέα διαγραφής κρατικού χρέους που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια των κεντρικών τραπεζών, επικαλούμενοι την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης των κρατών.
Η συζήτηση επομένως δεν είναι απλώς λογιστική.Μια τέτοια κίνηση θα έθετε ζητήματα για τον τρόπο λειτουργίας του Ευρωσυστήματος και για τη σχέση μεταξύ κυβερνήσεων και ανεξάρτητων κεντρικών τραπεζών.
Το γαλλικό χρέος πλησιάζει το 120% του ΑΕΠ
Η πρόταση αποκτά μεγαλύτερο βάρος λόγω της κατάστασης των γαλλικών δημόσιων οικονομικών.Το χρέος είχε διαμορφωθεί στο 115,7% του ΑΕΠ το 2025 και, σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών, ανεβαίνει στο 119,3% το 2026, πριν φτάσει στο 121,7% το επόμενο έτος.Η κυβέρνηση σχεδιάζει πακέτο εξοικονόμησης περίπου 54 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2027, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το έλλειμμα.
Το πολιτικό πρόβλημα είναι ότι η γαλλική Εθνοσυνέλευση παραμένει βαθιά κατακερματισμένη, γεγονός που δυσκολεύει την εφαρμογή σημαντικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων.
Οι αγορές στέλνουν προειδοποίηση
Η επιδείνωση των δημοσιονομικών μεγεθών έχει αρχίσει να αποτυπώνεται και στην αγορά ομολόγων.Το spread του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου έναντι του αντίστοιχου γερμανικού ξεπέρασε τις 100 μονάδες βάσης, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από την κρίση της Ευρωζώνης το 2012.Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές απαιτούν μεγαλύτερη απόδοση για να αγοράσουν γαλλικό χρέος.
Σύμφωνα με το Reuters, το spread έχει περίπου διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο πριν από τις πρόωρες εκλογές του 2024, καθώς η πολιτική αβεβαιότητα και η δυσκολία περιορισμού του ελλείμματος έχουν αυξήσει την επιφυλακτικότητα των αγορών.
Το παράδοξο των €488 δισ.
Υπάρχει όμως ένα πρακτικό πρόβλημα στην πρόταση Μελανσόν.Το απόθεμα γαλλικών κρατικών τίτλων που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια της κεντρικής τράπεζας μειώνεται σταδιακά, καθώς η ΕΚΤ έχει τερματίσει τις καθαρές αγορές κρατικών ομολόγων και τίτλοι που λήγουν δεν αντικαθίστανται όπως στο παρελθόν.Στα τέλη του 2025 το συγκεκριμένο απόθεμα αντιστοιχούσε περίπου στο 15% του συνολικού γαλλικού χρέους.Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η γαλλική πλευρά, μπορεί να μειωθεί στα 465,3 δισ. ευρώ μέχρι το τέλος του έτους.Άρα, ακόμη και εάν ξεπερνιόταν το νομικό και θεσμικό εμπόδιο, η πρόταση θα αφορούσε μόνο ένα μέρος του συνολικού προβλήματος.
Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρωζώνη
Η συζήτηση έχει σημασία πολύ πέρα από τη Γαλλία.Εάν άνοιγε ο δρόμος για διαγραφή ή μόνιμο «πάγωμα» κρατικών ομολόγων που κατέχουν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, το ίδιο επιχείρημα θα μπορούσε θεωρητικά να τεθεί και από άλλες χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος.Ταυτόχρονα όμως δημιουργείται το ερώτημα τι θα συνέβαινε με την αξιοπιστία των κρατικών ομολόγων και το κόστος μελλοντικού δανεισμού.
Αυτό ακριβώς παρακολουθούν τώρα οι αγορές. Το γαλλικό ζήτημα δεν περιορίζεται πλέον στο ύψος του χρέους, αλλά επεκτείνεται στο πώς θα χρηματοδοτείται το γαλλικό κράτος τα επόμενα χρόνια και με ποιο κόστος.Και με το χρέος να κατευθύνεται προς το 120% του ΑΕΠ, το συγκεκριμένο ερώτημα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης.