Η πατάτα Νάξου αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα και εμβληματικά αγροτικά προϊόντα της Ελλάδας.
Με ρίζες που ανάγονται στα τέλη του 18ου αιώνα, η καλλιέργειά της συνδέεται στενά με την οικονομία, την ιστορία και την ταυτότητα του μεγαλύτερου νησιού των Κυκλάδων. Παρά την κατοχύρωση της Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) το 2010, το ιστορικό αυτό προϊόν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με πρωτοφανείς απειλές όπως την παράνομη ελληνοποίηση, την οξεία έλλειψη εργατικών χεριών, την κλιματική κρίση και τη σταδιακή εγκατάλειψη του πρωτογενούς τομέα από τη νεότερη γενιά.
Το ιδιαίτερο μικροκλίμα του νησιού προσδίδει στην πατάτα Νάξου τη μοναδική της γεύση. Ο Στέλιος Βαθρακοκοίλης, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του νησιού και Πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Γαλανάδου, εξηγεί στο euronews: «Πρώτον, έχουμε άφθονη ηλιοφάνεια σχεδόν όλο τον χρόνο. Δεύτερον, έχουμε τη θάλασσα γύρω μας σε απόσταση τριών έως τεσσάρων χιλιομέτρων. Τρίτον, χρησιμοποιούμε κοπριά αγελάδας στα χωράφια μας… και ο τέταρτος και σημαντικότερος παράγοντας είναι ότι το υπεδάφιο έδαφός μας στερείται ασβεστίου… Είναι η έλλειψη ασβεστίου από τα εδάφη μας που δίνει στην πατάτα περίπου το 80% της ιδιαίτερης γεύσης της».
Ωστόσο, η παραγωγή σημειώνει κατακόρυφη πτώση. Στη δεκαετία του 1980 η ετήσια συγκομιδή άγγιζε τους 15.000 τόνους, ενώ σήμερα έχει συρρικνωθεί στους 5.000 τόνους, με μόλις 300 οικογένειες να ασχολούνται ενεργά. Οι νέοι στρέφονται σε άλλα επαγγέλματα, ενώ το προϊόν πέφτει θύμα εκτεταμένης απάτης στις λαϊκές αγορές και στο εμπόριο. Ο κ. Βαθρακοκοίλης καταγγέλλει χαρακτηριστικά: «Ορισμένοι αγοράζουν πατάτες από άλλες περιοχές, ακόμη και από άλλες ηπείρους, ειδικά από την Αίγυπτο. Τις πηγαίνουν στα συσκευαστήριά τους, τις συσκευάζουν και τις πουλούν ως πατάτες Νάξου. Αν μπεις σε μια αγορά με 20 ή 30 πάγκους, θα τους δεις όλους να ισχυρίζονται ότι πουλούν πατάτες Νάξου… Από σαράντα πάγκους, ίσως ένας ή δύο πουλούν το πραγματικό προϊόν».
Τα προβλήματα στην παραγωγή της πατάτας Νάξου
Πέρα από την απάτη, οι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με το τεράστιο κόστος παραγωγής, τη λειψυδρία και την έλλειψη εργατικών χεριών.
Η παρατεταμένη ανομβρία αναγκάζει τους αγρότες να αγοράζουν ακριβό αφαλατωμένο νερό από τον δήμο. «Δεν είναι βιώσιμο να πληρώνεις 2,5 ευρώ το λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης, να έχεις τις τιμές των λιπασμάτων στα ύψη, τις τιμές των σπόρων στα ύψη και μηνιαίους μισθούς γύρω στα 2.500 ευρώ. Αν προσπαθήσεις να καλλιεργήσεις υπό αυτές τις συνθήκες, θα καταλήξεις εντελώς στο κόκκινο», τονίζει ο κ. Βαθρακοκοίλης, προειδοποιώντας ότι σε λίγα χρόνια «θα ψάχνουμε με τα κιάλια να βρούμε αγρότη».
Παρά τις αντιξοότητες, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου, συμπληρώνοντας έναν αιώνα ζωής, συνεχίζει τον αγώνα για τη στήριξη του προϊόντος. Ο Πρόεδρος της ΕΑΣ Νάξου, Δημήτρης Καπούνης, επισημαίνει τη βαθιά ιστορική σημασία της καλλιέργειας: «Οι πατάτες Νάξου δεν είναι απλώς ένα ακόμα προϊόν. Είναι η ιστορία του τόπου, η παραγωγή του, η οικονομία του. Είναι ο πλούτος του αγρότη και του κτηνοτρόφου», υπογραμμίζοντας το μεράκι και την αγάπη των ανθρώπων που κρατούν ζωντανή αυτή την παράδοση.