Σε νέα ζώνη υψηλού κινδύνου έχει εισέλθει η διεθνής αγορά πετρελαίου, με το Brent να εκτινάσσεται ενδοσυνεδριακά έως τα 97,04 δολάρια το βαρέλι, πριν περιορίσει σημαντικό μέρος των κερδών του. Η νέα στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και κυρίως η αβεβαιότητα γύρω από τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ επαναφέρουν το σενάριο μιας παρατεταμένης περιόδου ακριβού πετρελαίου. Το μεγάλο ερώτημα για τις αγορές είναι πλέον εάν πρόκειται για ακόμη ένα βραχυπρόθεσμο γεωπολιτικό ξέσπασμα ή για την αρχή ενός ράλι που μπορεί να οδηγήσει το Brent ξανά πάνω από το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων.
Από τα 87 στα 97 δολάρια μέσα σε λίγες εβδομάδες
Η ταχύτητα της ανόδου είναι ενδεικτική της νευρικότητας που επικρατεί. Στα μέσα Αυγούστου το Brent κινούνταν κοντά στα 87 δολάρια, καθώς η συνέχιση ορισμένων ροών από τον Περσικό Κόλπο περιόριζε το γεωπολιτικό premium. Μέσα σε λίγες εβδομάδες η εικόνα άλλαξε και το διεθνές benchmark έφτασε έως τα 97,04 δολάρια, ενώ το αμερικανικό WTI άγγιξε τα 92,29 δολάρια. Αργότερα οι τιμές αποκλιμακώθηκαν, με το Brent να επιστρέφει κοντά στα 95 δολάρια, δείχνοντας πόσο έντονα αντιδρούν πλέον οι traders σε κάθε νέα πληροφορία από τη Μέση Ανατολή.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ξανά το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου περνούσε από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα. Η αγορά είχε αρχίσει να τιμολογεί σταδιακή βελτίωση της κατάστασης, όμως οι νέες εχθροπραξίες και οι επιθέσεις σε tankers ανέτρεψαν γρήγορα αυτή την εικόνα. Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των ροών, η αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου, των ναύλων και του κόστους μεταφοράς είναι αρκετή για να προσθέσει νέο premium στις τιμές.
Τα 17 εκατ. βαρέλια που φρέναραν την άνοδο
Υπάρχει, ωστόσο, ένα κρίσιμο στοιχείο που εξηγεί γιατί το Brent δεν παρέμεινε στα 97 δολάρια. Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Chris Wright, περίπου 17 εκατ. βαρέλια πετρελαίου πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ τη Δευτέρα, η μεγαλύτερη ημερήσια ποσότητα από την έναρξη της σύγκρουσης. Το γεγονός δείχνει ότι, παρά τη στρατιωτική ένταση, σημαντικές ποσότητες εξακολουθούν να φτάνουν στη διεθνή αγορά και λειτουργεί ως αντίβαρο στις πιο ακραίες εκτιμήσεις για άμεσο ενεργειακό σοκ.
Η κατάσταση παραμένει, πάντως, εύθραυστη. Το Ιράκ αύξησε σημαντικά τις εξαγωγές του τον Αύγουστο στα 2,17 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 1,322 εκατ. τον Ιούλιο, αξιοποιώντας τη βελτιωμένη πρόσβαση μέσω Ορμούζ. Οι επιπλέον ποσότητες μπορούν να περιορίσουν μέρος των πιέσεων, αλλά η αγορά εξακολουθεί να βρίσκεται πολύ μακριά από συνθήκες κανονικότητας. Αντίθετα, οι ιρανικές εξαγωγές έχουν δεχθεί τεράστιο πλήγμα, γεγονός που διατηρεί την προσφορά υπό πίεση.
Γιατί τα 100 δολάρια είναι ξανά στο τραπέζι
Με το Brent να έχει ήδη αγγίξει τα 97,04 δολάρια, η απόσταση από τα 100 δολάρια το βαρέλι είναι πλέον μικρή. Για να αποκτήσει όμως η άνοδος διάρκεια, θα πρέπει να υπάρξει πραγματική και παρατεταμένη διαταραχή στην προσφορά. Νέες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, ουσιαστική μείωση των διελεύσεων από το Ορμούζ ή πλήγματα σε μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέα ανοδική κίνηση. Αντίθετα, οποιαδήποτε διπλωματική πρόοδος ή σταθεροποίηση των θαλάσσιων ροών μπορεί να αφαιρέσει γρήγορα αρκετά δολάρια από την τιμή.
Η εμπειρία των τελευταίων μηνών δείχνει πόσο απότομα μπορεί να κινηθεί η αγορά και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στις 28 Αυγούστου, για παράδειγμα, το Brent είχε κλείσει στα 89,31 δολάρια, καθώς οι πληροφορίες για πιθανή συμφωνία γύρω από τη ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ είχαν οδηγήσει σε σημαντική αποκλιμάκωση. Μέσα σε λίγες ημέρες, η επιστροφή των εχθροπραξιών ήταν αρκετή για να στείλει την τιμή σχεδόν οκτώ δολάρια υψηλότερα.
Το μεγάλο στοίχημα για καύσιμα και πληθωρισμό
Η παραμονή του πετρελαίου στην περιοχή των 95–100 δολαρίων θα είχε πολύ ευρύτερες συνέπειες από τις ίδιες τις ενεργειακές αγορές. Ήδη οι τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα είχαν αρχίσει να ανεβαίνουν, με την αμόλυβδη να πλησιάζει σε αρκετές περιοχές τα 2 ευρώ το λίτρο. Εάν το Brent παραμείνει για εβδομάδες κοντά στα σημερινά επίπεδα, η πίεση στις τιμές βενζίνης και diesel θα ενταθεί, αν και η τελική επίπτωση θα εξαρτηθεί επίσης από την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου και τα περιθώρια διύλισης.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην αντλία. Το ακριβότερο πετρέλαιο αυξάνει το κόστος μεταφορών, παραγωγής και βιομηχανίας, δημιουργώντας νέο πληθωριστικό κίνδυνο για τις μεγάλες οικονομίες. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών για τα επιτόκια, καθώς ένα νέο ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να ανατρέψει την προσπάθεια αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού. Για τις αγορές, επομένως, η τιμή του Brent συνδέεται πλέον άμεσα όχι μόνο με την ενέργεια αλλά και με ομόλογα, επιτόκια, μετοχές και την πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης.
OPEC+ και ζήτηση τα δύο μεγάλα αντίβαρα
Απέναντι στο ανοδικό σενάριο υπάρχουν δύο βασικά αναχώματα. Το πρώτο είναι η δυνατότητα του OPEC+ να διοχετεύσει περισσότερες ποσότητες στην αγορά, εφόσον η κρίση οδηγήσει σε πραγματική έλλειψη προσφοράς. Το δεύτερο είναι η ίδια η παγκόσμια ζήτηση, καθώς οι πολύ υψηλές τιμές μπορούν τελικά να περιορίσουν την κατανάλωση και την οικονομική δραστηριότητα. Οι εκτιμήσεις για τη ζήτηση παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες, με IEA και OPEC να εμφανίζουν μεγάλη απόκλιση στις προβλέψεις τους για την πορεία της αγοράς.
Αυτός είναι και ο λόγος που το σενάριο ενός Brent στα 100 δολάρια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βεβαιότητα. Για να διατηρηθούν οι τιμές πάνω από αυτό το επίπεδο χρειάζεται η διαταραχή της προσφοράς να είναι αρκετά μεγάλη και αρκετά παρατεταμένη ώστε να υπερκαλύψει τις πρόσθετες ποσότητες από άλλους παραγωγούς και την πιθανή υποχώρηση της ζήτησης. Διαφορετικά, το γεωπολιτικό premium μπορεί να εξαφανιστεί τόσο γρήγορα όσο εμφανίστηκε.
Το Ορμούζ θα κρίνει την επόμενη κίνηση
Η αγορά βρίσκεται έτσι σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο σημείο. Από τη μία πλευρά, η σημερινή εκτίναξη έως τα 97,04 δολάρια αποδεικνύει ότι οι traders είναι έτοιμοι να τιμολογήσουν άμεσα οποιαδήποτε νέα απειλή για την προσφορά. Από την άλλη, η γρήγορη επιστροφή του Brent κοντά στα 95 δολάρια δείχνει ότι οι πραγματικές ροές πετρελαίου εξακολουθούν να έχουν μεγαλύτερη σημασία από τους φόβους και τις δηλώσεις.
Το πραγματικό στοίχημα των επόμενων ημερών δεν είναι επομένως αν το Brent θα περάσει στιγμιαία τα 100 δολάρια, αλλά εάν θα δημιουργηθούν οι συνθήκες για να παραμείνει εκεί. Όσο το Ορμούζ λειτουργεί με περιορισμούς και η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν παραμένει ενεργή, το γεωπολιτικό premium θα παραμένει ενσωματωμένο στις τιμές. Μια νέα σοβαρή διακοπή των ροών μπορεί να πυροδοτήσει το επόμενο ράλι, ενώ μια πραγματική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει εξίσου γρήγορα σε σημαντική διόρθωση.