Τον κώδωνα του κινδύνου για τις αυξανόμενες πιέσεις στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων, τη διόγκωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και τις βαθιές ανατροπές που προκαλεί η Τεχνητή Νοημοσύνη στην οικονομία έκρουσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης. Όπως επισήμανε, το μέσο δεκαετές επιτόκιο στην Ευρώπη έχει εκτιναχθεί στο 4% από 1,1%, ενώ μόλις πέντε από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζουν δημοσιονομικά πλεονάσματα.
Μιλώντας σε εκδήλωση του ΕΛΙΑΜΕΠ, σε συζήτηση με τον διεθνώς αναγνωρισμένο συγγραφέα Τζουλιάνο ντα Έμπολι, με θέμα «Η Ευρώπη στην εποχή της ισχύος: Ποιος θα διαμορφώσει το μέλλον της;», ο Κυριάκος Πιερρακάκης περιέγραψε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα το αυξημένο κόστος δανεισμού, τις δημοσιονομικές πιέσεις, τις ανάγκες χρηματοδότησης της άμυνας και τις τεχνολογικές ανατροπές.
Τη συζήτηση συντόνισε ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΙΑΜΕΠ και καθηγητής στο Sciences Po του Παρισιού, Λουκάς Τσούκαλης.
Τα επιτόκια στο 4% και ο διπλασιασμός των ελλειμμάτων
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο πρόεδρος του Eurogroup στη δραματική αλλαγή των συνθηκών χρηματοδότησης στην Ευρώπη, επισημαίνοντας ότι η περίοδος του εξαιρετικά φθηνού χρήματος έχει δώσει τη θέση της σε ένα περιβάλλον αισθητά υψηλότερων αποδόσεων.
«Έχουμε ένα μέσο δεκαετές επιτόκιο της τάξης του 4%, σε σύγκριση με 1,1% προηγουμένως», ανέφερε, συνδέοντας την εξέλιξη τόσο με την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και με τις δυσκολότερες δημοσιονομικές συνθήκες.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα στην Ευρώπη έχει διπλασιαστεί σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια, την ώρα που οι ανάγκες για δημόσιες δαπάνες αυξάνονται.
Η ενίσχυση των αμυντικών προϋπολογισμών, η γήρανση του πληθυσμού, οι μεγαλύτερες κοινωνικές δαπάνες και το υψηλό ενεργειακό κόστος διαμορφώνουν ένα σύνθετο οικονομικό περιβάλλον, περιορίζοντας τα περιθώρια δημοσιονομικών ελιγμών.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η απάντηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην αύξηση των διαθέσιμων πόρων, αλλά απαιτεί αποτελεσματικότερη αξιοποίησή τους, καλύτερο συντονισμό και νέες πολιτικές επιλογές, ώστε κάθε ευρώ να αποδίδει περισσότερο.
Ενδεικτική των δημοσιονομικών προκλήσεων είναι η επισήμανσή του ότι μόλις πέντε από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζουν πλεονάσματα.
Πρόκειται, όπως ανέφερε, για τη Δανία και τέσσερις χώρες που είχαν υπαχθεί σε προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου την προηγούμενη δεκαετία.
«Αυτό είναι ένα συλλογικό τραύμα που μετατράπηκε σε πολιτική», σημείωσε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας την επίδραση που είχαν οι προηγούμενες κρίσεις στη δημοσιονομική συμπεριφορά των κρατών.
Microsoft, Amazon και Google ανταγωνίζονται τα κράτη για κεφάλαια
Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις του Κυριάκου Πιερρακάκη αφορούσε τη σύνδεση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τις διεθνείς αγορές κεφαλαίων και τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων.
Ο πρόεδρος του Eurogroup επισήμανε ότι η αύξηση των αποδόσεων και των διαφορών απόδοσης δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τη δημοσιονομική κατάσταση των κρατών, αλλά και με τον εντεινόμενο ανταγωνισμό για την εξασφάλιση επενδυτικών κεφαλαίων.
Όπως εξήγησε, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Microsoft, η Amazon και η Google ανταγωνίζονται πλέον τα κράτη για την άντληση χρηματοδότησης, καθώς οι επενδυτικές ανάγκες που δημιουργεί η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τεράστιες.
Στο παρελθόν, οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις χρηματοδοτούσαν σε μεγάλο βαθμό την επέκτασή τους αξιοποιώντας τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμά τους. Πλέον, η αυξανόμενη ανάγκη κεφαλαίων μεταβάλλει τις ισορροπίες στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες επενδύσεις, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους τους.
Ο υπουργός αναφέρθηκε ειδικότερα στη Γαλλία, όπου οι διαφορές αποδόσεων των ομολόγων αποτελούν κεντρικό ζήτημα της οικονομικής και πολιτικής συζήτησης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει την εργασία και την κοινωνική ασφάλιση
Πέρα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, ο Κυριάκος Πιερρακάκης στάθηκε στις βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Υποστήριξε ότι οι εξελίξεις στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και στους αλγορίθμους μεταβάλλουν με τέτοια ταχύτητα την καθημερινότητα, ώστε ακόμη και οι ειδικοί των εταιρειών που αναπτύσσουν αυτές τις τεχνολογίες δυσκολεύονται να αντιληφθούν πλήρως την έκταση των αλλαγών.
Κατά τον υπουργό, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στους κινδύνους, χωρίς να εξετάζει με συστηματικό τρόπο τα τεράστια δυνητικά οφέλη και τις οικονομικές επιπτώσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η εκτίμησή του ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα προκαλέσει, σε έναν βαθμό, μετατόπιση οικονομικής ισχύος και εισοδήματος από την εργασία προς το κεφάλαιο.
Μια τέτοια εξέλιξη δημιουργεί νέες προκλήσεις για την κοινωνική προστασία, καθώς ορισμένες κατηγορίες εργαζομένων ενδέχεται να χρειαστούν πρόσθετη στήριξη.
«Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισής μας θα πρέπει να προσαρμοστούν», τόνισε, αναγνωρίζοντας ότι ακόμη δεν είναι σαφές ποια ακριβώς μορφή θα πρέπει να λάβει αυτή η προσαρμογή.
Ανάλογες αλλαγές θεωρεί αναγκαίες και στην εκπαίδευση, καθώς τα σημερινά εκπαιδευτικά συστήματα καλούνται να προετοιμάσουν τους μαθητές για μια αγορά εργασίας που θα έχει μεταμορφωθεί όταν ολοκληρώσουν τις σπουδές τους.
«Η Ευρώπη πρέπει να επιλέξει νικητές»
Στο πεδίο της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τάχθηκε υπέρ μιας περισσότερο αποφασιστικής στρατηγικής, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και όχι διάχυση των επενδυτικών πόρων σε όλους τους τομείς.
«Αν δεν κάνεις επιλογές, αν επενδύεις σε όλα, δεν πετυχαίνεις τίποτα. Πρέπει να επιλέξουμε νικητές», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η τοποθέτηση αυτή συνδέεται με την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής οικονομικής και τεχνολογικής κυριαρχίας, ώστε η Ευρωπαϊκή Ένωση να αποκτήσει ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η Ευρώπη πρέπει να περιορίσει τις ασύμμετρες εξαρτήσεις της και να ενισχύσει την αυτονομία της σε κρίσιμους τομείς.
Αναφερόμενος στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, εκτίμησε ότι διαμορφώνεται σταδιακά μια κοινή ευρωπαϊκή αντίληψη για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, η οποία πρέπει πλέον να μετατραπεί σε συγκεκριμένη δράση.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στη διαχρονική πρακτική των μικρών και σταδιακών ευρωπαϊκών βημάτων.
«Πιστεύω στα μεγάλα άλματα και αυτό είναι που θέλουν οι πολίτες από εμάς», δήλωσε, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι η κοινή διάγνωση των προβλημάτων μπορεί να οδηγήσει σε πιο τολμηρές αποφάσεις.
Η Ευρώπη είναι ισχυρότερη από την εποχή της ελληνικής κρίσης
Παρά τις προειδοποιήσεις για το οικονομικό περιβάλλον, ο πρόεδρος του Eurogroup εμφανίστηκε αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών θεσμών.
Συγκρίνοντας τη σημερινή κατάσταση με την περίοδο της ελληνικής κρίσης του 2010, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει πλέον πολύ ισχυρότερους μηχανισμούς προστασίας.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι καλύτερα κεφαλαιοποιημένες, έχει δημιουργηθεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) και λειτουργεί ένα περισσότερο ολοκληρωμένο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Οι θεσμικές αυτές αλλαγές, σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, έχουν ενισχύσει την ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίζει κρίσεις, χωρίς ωστόσο να εξαλείφουν τους κινδύνους που απορρέουν από το νέο διεθνές περιβάλλον.
Γαλλία, κοινωνική οργή και πολιτική αποτελεσματικότητα
Αναφερόμενος στις κοινωνικές αντιδράσεις και τις διαδηλώσεις στη Γαλλία, ο υπουργός ξεκαθάρισε ότι η βία δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή σε καμία περίπτωση.
Ωστόσο, επισήμανε ότι η πολιτική σταθερότητα δεν εξαρτάται μόνο από τη διαχείριση της κοινωνικής οργής ή την επίδραση των αλγορίθμων στον δημόσιο διάλογο, αλλά κυρίως από την ικανότητα των κυβερνήσεων να παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η ποιότητα των υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης, η λειτουργία των δημόσιων οικονομικών και η αποτελεσματικότητα του κράτους επηρεάζουν καθοριστικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε στην ελληνική εμπειρία του ψηφιακού μετασχηματισμού του Δημοσίου, επισημαίνοντας ότι η μείωση της γραφειοκρατίας και η βελτίωση των υπηρεσιών αποτελούν απτά παραδείγματα πολιτικής αποτελεσματικότητας.
Όπως σημείωσε, η παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων είναι εκείνη που τελικά καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αξιολογούν τις κυβερνήσεις.
Ντα Έμπολι: Η ελληνική κυβέρνηση αποτελεί ελπιδοφόρο ευρωπαϊκό παράδειγμα
Ιδιαίτερη αναφορά στην Ελλάδα έκανε και ο Τζουλιάνο ντα Έμπολι, ο οποίος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποδείξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από αυτήν που πολλοί ανέμεναν.
Ο διεθνώς αναγνωρισμένος συγγραφέας αναφέρθηκε στην αντιμετώπιση της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη κατάφερε να προσαρμοστεί ακόμη και όταν δεν διέθετε εξαρχής τους κατάλληλους μηχανισμούς διαχείρισης των κρίσεων.
Στάθηκε επίσης στην περίπτωση της Ουγγαρίας και του Βίκτορ Όρμπαν, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αποδείχθηκε ισχυρότερο.
Ο ντα Έμπολι υπογράμμισε ότι ένα σημαντικό τμήμα των Ευρωπαίων πολιτών εξακολουθεί να στηρίζει την ευρωπαϊκή κατεύθυνση και αναμένει από τις πολιτικές ηγεσίες να την υπερασπιστούν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, προχώρησε σε ιδιαίτερα θετική αναφορά στην Ελλάδα.
«Γι’ αυτό και ορισμένοι από εμάς βλέπουμε τη σημερινή ελληνική πολιτική ηγεσία και κυβέρνηση ως ένα από τα ελπιδοφόρα ευρωπαϊκά παραδείγματα και ως μια ελπιδοφόρα πολιτική στάση», ανέφερε.