Στο ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον που διαμορφώνεται για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, με το κόστος δανεισμού να έχει αυξηθεί σημαντικά, τις δημοσιονομικές πιέσεις να εντείνονται και την Τεχνητή Νοημοσύνη να μεταβάλλει τις ισορροπίες στις αγορές κεφαλαίων, αναφέρθηκε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Μιλώντας σε εκδήλωση του ΕΛΙΑΜΕΠ, στο πλαίσιο συζήτησης με τον διεθνώς αναγνωρισμένο συγγραφέα Τζουλιάνο ντα Έμπολι, με θέμα «Η Ευρώπη στην εποχή της ισχύος: Ποιος θα διαμορφώσει το μέλλον της;», ο κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει σήμερα μεγαλύτερη θεσμική ανθεκτικότητα σε σχέση με την περίοδο της ελληνικής κρίσης χρέους, καλείται ωστόσο να διαχειριστεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.
Παράλληλα, τοποθετήθηκε για τις αναταραχές στη Γαλλία, ξεκαθαρίζοντας ότι «η βία δεν είναι ποτέ αποδεκτή. Τελεία και παύλα», ενώ έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη οι κυβερνήσεις να παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα για τους πολίτες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις συνθήκες που επικρατούν στις ευρωπαϊκές αγορές ομολόγων, επισημαίνοντας ότι το μέσο δεκαετές επιτόκιο βρίσκεται πλέον κοντά στο 4%, έναντι 1,1% στο παρελθόν. «Οι κανόνες με τους οποίους λειτουργούμε στο Eurogroup σχετίζονται με τις αγορές και με τον τρόπο λειτουργίας τους. Αυτή τη στιγμή, δοκιμαζόμαστε σε ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον», σημείωσε. Όπως εξήγησε, η αύξηση του κόστους δανεισμού συνδέεται με τις δυσκολότερες δημοσιονομικές συνθήκες, αλλά και με τις μεγάλες αλλαγές που επιφέρει η τεχνολογική επανάσταση.
Σύμφωνα με τον υπουργό, το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα στην Ευρώπη έχει διπλασιαστεί σε σύγκριση με πριν από δέκα χρόνια, την ώρα που οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν περισσότερες επενδυτικές προτεραιότητες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η άμυνα, η αντιμετώπιση της δημογραφικής γήρανσης και η κάλυψη αυξημένων κοινωνικών δαπανών.
Σε αυτές τις προκλήσεις προστίθεται και το υψηλότερο ενεργειακό κόστος, δημιουργώντας, όπως ανέφερε, ένα εξαιρετικά απαιτητικό οικονομικό μείγμα. «Πρέπει να σκεφτούμε καινοτόμα, να εξετάσουμε πώς θα κατευθύνουμε με τον βέλτιστο τρόπο τους οικονομικούς μας πόρους, πώς θα κάνουμε κάθε ευρώ να αποδίδει περισσότερο και πώς θα συντονιστούμε καλύτερα», τόνισε.
Ο κ. Πιερρακάκης στάθηκε επίσης στο γεγονός ότι, από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόλις πέντε εμφανίζουν σήμερα δημοσιονομικά πλεονάσματα. Όπως είπε, πρόκειται για τη Δανία και τέσσερις χώρες που είχαν ενταχθεί σε προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου την προηγούμενη δεκαετία. «Αυτό είναι ένα συλλογικό τραύμα που μετατράπηκε σε πολιτική», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Η σύγκριση με το 2010
Παρά τις προκλήσεις, ο πρόεδρος του Eurogroup εμφανίστηκε αισιόδοξος για την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, επισημαίνοντας ότι η σημερινή κατάσταση διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη της κρίσης χρέους του 2010. Τότε, όπως υπενθύμισε, η Ευρώπη δεν διέθετε το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο για να αντιμετωπίσει την ελληνική κρίση.
Σήμερα, αντίθετα, οι ευρωπαϊκές τράπεζες είναι σημαντικά καλύτερα κεφαλαιοποιημένες, έχει δημιουργηθεί ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) και λειτουργεί ένα ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. «Οι τράπεζες είναι σήμερα πολύ καλύτερα κεφαλαιοποιημένες, έχουμε νέους θεσμούς, έχουμε τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, έχουμε ένα δημοσιονομικό πλαίσιο στην Ευρώπη. Αυτή είναι η θετική πλευρά. Έχουμε, λοιπόν, ανθεκτικότητα», ανέφερε.
Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη επηρεάζει τις αγορές ομολόγων
Ξεχωριστό ενδιαφέρον είχε η ανάλυση του Κυριάκου Πιερρακάκη για τον τρόπο με τον οποίο η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης επηρεάζει τις διεθνείς αγορές κεφαλαίων. Ο υπουργός υποστήριξε ότι η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων δεν συνδέεται αποκλειστικά με τη δημοσιονομική κατάσταση των κρατών, αλλά και με τον αυξανόμενο ανταγωνισμό για την εξεύρεση επενδυτικών κεφαλαίων.
Ειδικότερα, ανέφερε ότι τεχνολογικοί κολοσσοί, όπως η Microsoft, η Amazon και η Google, ανταγωνίζονται πλέον τα κράτη στην άντληση χρηματοδότησης, προκειμένου να υποστηρίξουν τις τεράστιες επενδύσεις που απαιτεί η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. «Ένας από τους λόγους για τους οποίους αυξάνονται οι διαφορές αποδόσεων δεν είναι μόνο η δημοσιονομική κατάσταση των κρατών. Είναι το γεγονός ότι η Microsoft, η Amazon και η Google ανταγωνίζονται τα κράτη για την άντληση κεφαλαίων», εξήγησε.
Όπως σημείωσε, στο παρελθόν οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις χρηματοδοτούσαν την επέκταση και τις επενδύσεις τους κυρίως μέσω των ιδιαίτερα υψηλών ταμειακών διαθεσίμων τους. Η μεταβολή αυτού του μοντέλου, σύμφωνα με την ανάλυσή του, αποτελεί μία ακόμη παράμετρο που ασκεί πιέσεις στις αγορές ομολόγων.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η εξέλιξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, όπως το ChatGPT, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, της οποίας οι επιπτώσεις δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως.
Οι αλλαγές στην εργασία και το κοινωνικό κράτος
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε και στις κοινωνικές συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης, προειδοποιώντας ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις ενδέχεται να οδηγήσουν σε μετατόπιση οικονομικής ισχύος από την εργασία προς το κεφάλαιο. Όπως υπογράμμισε, μια τέτοια εξέλιξη θα δημιουργήσει νέες ανάγκες κοινωνικής προστασίας, καθιστώντας αναγκαία την προσαρμογή των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. «Γνωρίζουμε ότι από οικονομική άποψη θα υπάρξει, ως έναν βαθμό, μετατόπιση από την εργασία προς το κεφάλαιο εξαιτίας αυτής της εξέλιξης. Αυτό σημαίνει ότι, αν το εξετάσουμε με κοινωνικούς όρους, υπάρχουν άνθρωποι που θα χρειαστεί να προστατεύσουμε», ανέφερε.
Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι δεν είναι ακόμη σαφές ποια μορφή θα πρέπει να λάβουν οι αναγκαίες παρεμβάσεις, καθώς οι τεχνολογικές αλλαγές εξελίσσονται με μεγάλη ταχύτητα.
Αντίστοιχες προκλήσεις διαμορφώνονται και για την εκπαίδευση. «Πρέπει να σχεδιάσουμε εκπαιδευτικά συστήματα για έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη», υπογράμμισε, θέτοντας το ερώτημα πώς θα μοιάζει η αγορά εργασίας όταν τα παιδιά που ξεκινούν σήμερα το σχολείο ολοκληρώσουν την εκπαίδευσή τους.
Η Ευρώπη χρειάζεται άλματα
Αναφερόμενος στην ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο υπουργός υποστήριξε ότι η Ευρώπη πρέπει να εγκαταλείψει τη λογική των περιορισμένων, σταδιακών παρεμβάσεων και να προχωρήσει σε πιο αποφασιστικές επιλογές. «Στην πολιτική δεν κάνουμε επιλογές. Γενικά τις αποφεύγουμε. Αλλά αν δεν κάνεις επιλογές, αν επενδύεις σε όλα, δεν πετυχαίνεις τίποτα. Πρέπει να επιλέξουμε νικητές», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ευρώπη οφείλει να ενισχύσει την οικονομική και γεωπολιτική της ισχύ, ώστε να μπορεί να διαπραγματεύεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα από πιο ισότιμη θέση. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι ο περιορισμός των ασύμμετρων αλληλεξαρτήσεων και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής διαπραγματευτικής δύναμης.
Ο κ. Πιερρακάκης εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι οι κοινές διαπιστώσεις για τις ευρωπαϊκές αδυναμίες, όπως αποτυπώθηκαν στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, θα οδηγήσουν σταδιακά σε κοινές πολιτικές πρωτοβουλίες.
«Πάντοτε λειτουργούσαμε με μικρά, σταδιακά βήματα. Προσωπικά, δεν είμαι οπαδός αυτής της προσέγγισης. Πιστεύω στα μεγάλα άλματα και αυτό είναι που θέλουν οι πολίτες από εμάς», σημείωσε.
Το μήνυμα για τις αναταραχές στη Γαλλία
Σαφές μήνυμα κατά της βίας έστειλε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, όταν η συζήτηση στράφηκε στις κοινωνικές αναταραχές στη Γαλλία. «Η βία δεν είναι ποτέ αποδεκτή. Τελεία και παύλα. Και νομίζω ότι η συζήτηση τελειώνει εκεί», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο υπουργός συνέδεσε παράλληλα την κοινωνική δυσαρέσκεια με την αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών πολιτικών, υποστηρίζοντας ότι οι πολίτες αξιολογούν τελικά την πολιτική μέσα από τα αποτελέσματα που παράγει στην καθημερινότητά τους. «Παράγεις αποτελέσματα στην υγεία; Παράγεις αποτελέσματα στην εκπαίδευση; Λειτουργούν τα δημόσια οικονομικά;», διερωτήθηκε. Όπως εξήγησε, η αποτελεσματική λειτουργία του κράτους επηρεάζει καθοριστικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς, αλλά και την αντίληψή τους για το κατά πόσον οι φόροι που καταβάλλουν αξιοποιούνται σωστά.
Αναφέρθηκε μάλιστα στην ελληνική εμπειρία του ψηφιακού μετασχηματισμού του Δημοσίου, σημειώνοντας ότι οι ψηφιακές υπηρεσίες λειτούργησαν ως απτό παράδειγμα βελτίωσης της καθημερινότητας και μείωσης της γραφειοκρατίας. «Φυσικά, πρέπει να κάνουμε περισσότερα προς αυτή την κατεύθυνση σε κάθε πεδίο δημόσιας πολιτικής», πρόσθεσε.
Η ελληνική κυβέρνηση αποτελεί ελπιδοφόρο ευρωπαϊκό παράδειγμα
Από την πλευρά του, ο Τζουλιάνο ντα Έμπολι εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Ευρώπη έχει αποδείξει σημαντική ικανότητα προσαρμογής και ανθεκτικότητας, παρά τις αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών. Αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στην πανδημία και στον πόλεμο στην Ουκρανία, επισημαίνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κατάφερε να ανταποκριθεί σε πρωτόγνωρες προκλήσεις, ακόμη και χωρίς να διαθέτει εξαρχής τα απαραίτητα εργαλεία.
Ο διεθνώς αναγνωρισμένος συγγραφέας στάθηκε επίσης στην ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι σε πολιτικές πιέσεις, κάνοντας ειδική αναφορά στην Ουγγαρία και στον Βίκτορ Όρμπαν.
Όπως υποστήριξε, παρά τις προσπάθειες αποδυνάμωσης των δημοκρατικών θεσμών και των θεσμικών αντίβαρων, το ευρωπαϊκό πλαίσιο αποδείχθηκε ισχυρότερο.
Κλείνοντας, ο ντα Έμπολι προχώρησε σε ιδιαίτερα θετική αναφορά στην ελληνική κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία της χώρας. «Ορισμένοι από εμάς βλέπουμε τη σημερινή ελληνική πολιτική ηγεσία και κυβέρνηση ως ένα από τα ελπιδοφόρα ευρωπαϊκά παραδείγματα και ως μια ελπιδοφόρα πολιτική στάση», ανέφερε.