Σημαντικό «εργαλείο» για ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αποτελούν τα πλασματικά έτη. Τα πλασματικά έτη μπορούν να τους βοηθήσουν είτε να θεμελιώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα είτε να αυξήσουν το τελικό ποσό της σύνταξής τους.
Όμως, η εξαγορά πλασματικού χρόνου δεν αποτελεί σε όλες τις περιπτώσεις συμφέρουσα επιλογή. Το κόστος εξαρτάται από την ιδιότητα του ασφαλισμένου, τις αποδοχές ή την ασφαλιστική κατηγορία, αλλά και από τον χρόνο κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση, που θα φέρει κάποιον πιο κοντά στην συνταξιοδότηση.
Ποια πλασματικά έτη μπορούν να εξαγοραστούν
Στις βασικές κατηγορίες πλασματικού χρόνου που μπορούν να αναγνωριστούν περιλαμβάνονται:
- Ο χρόνος για τέκνα
- Ο χρόνος σπουδών για την απόκτηση πτυχίου
- Τα κενά ασφάλισης
Ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας για τους άνδρες
Για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου ανέρχεται συνολικά σε 7 έτη.
Ειδικά για τον χρόνο λόγω τέκνων, προβλέπεται αναγνώριση ενός έτους για ένα παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.
Στον δημόσιο τομέα ισχύουν διαφορετικές προϋποθέσεις για τον πλασματικό χρόνο λόγω τέκνων, ο οποίος δεν συνυπολογίζεται στο συγκεκριμένο ανώτατο όριο. Σε ορισμένες περιπτώσεις δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να φτάσουν συνολικά έως και τα 12 έτη αναγνώρισης.
Πως υπολογίζεται το κόστος εξαγοράς
Το ποσό που καλείται να πληρώσει ο ασφαλισμένος για την εξαγορά των πλασματικών ετών εξαρτάται τόσο από την ιδιότητά του όσο και από το πότε υποβλήθηκε η αίτηση.
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος αντιστοιχεί σε 20% των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την υποβολή της αίτησης.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, ο υπολογισμός γίνεται με βάση την ασφαλιστική εισφορά του κλάδου κύριας ασφάλισης της ασφαλιστικής κατηγορίας στην οποία ανήκει ο ασφαλισμένος.
Σε περίπτωση εφάπαξ εξόφλησης προβλέπεται έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς. Εναλλακτικά, η οφειλή μπορεί να καταβληθεί τμηματικά, με παρακράτηση από τη σύνταξη, χωρίς όμως να παρέχεται η αντίστοιχη έκπτωση.
Παραδείγματα για το κόστος των πλασματικών ετών
Για μισθωτό του ιδιωτικού τομέα με μικτό μισθό 1.000 ευρώ, η εξαγορά δύο ετών ανέρχεται περίπου σε 4.800 ευρώ.
Για μεικτό μισθό 1.700 ευρώ, η εξαγορά τεσσάρων ετών μπορεί να φτάσει περίπου στα 16.320 ευρώ.
Αντίστοιχα, για μεικτό μισθό 2.200 ευρώ, η εξαγορά τριών ετών διαμορφώνεται περίπου στα 15.840 ευρώ.
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το κόστος συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία. Ενδεικτικά, για τρία έτη στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, το ποσό προσεγγίζει τα 4.500 ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ξεπερνά τα 10.000 ευρώ.
Στην έκτη ασφαλιστική κατηγορία, η εξαγορά πέντε ετών μπορεί να προσεγγίσει τα 36.000 ευρώ.
Γιατι έχει σημασία πότε έγινε η αίτηση
Ο χρόνος υποβολής της αίτησης αναγνώρισης μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στο τελικό κόστος.
Για αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως τον Μάιο του 2016, το κόστος για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ήταν σημαντικά χαμηλότερο και ανερχόταν σε 167,85 ευρώ τον μήνα.
Στο Δημόσιο, όσοι είχαν υποβάλει αίτηση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είχαν εξασφαλίσει χαμηλότερο κόστος, το οποίο υπολογιζόταν με βάση το 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.
Το κόστος αυξήθηκε σταδιακά τα επόμενα χρόνια. Για τις αιτήσεις του 2017 διαμορφώθηκε στο 10%, το 2018 στο 13,3%, το 2019 περίπου στο 16,67%, ενώ από το 2020 και μετά ανήλθε στο 20%, όπως ισχύει και στον ιδιωτικό τομέα.
Πότε συμφέρει η εξαγορά πλασματικών ετών
Η εξαγορά πλασματικών ετών δεν είναι μια επιλογή που συμφέρει αυτομάτως όλους τους ασφαλισμένους.
Το πρώτο και βασικό ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι εάν ο πλασματικός χρόνος είναι απαραίτητος για τη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Εφόσον δεν είναι απαραίτητος για τη συνταξιοδότηση, θα πρέπει να εξεταστεί εάν η αύξηση που μπορεί να προκύψει στο ποσό της σύνταξης δικαιολογεί το κόστος της εξαγοράς.
Το ποσό με το οποίο αναγνωρίζεται ο πλασματικός χρόνος επηρεάζει και τις συντάξιμες αποδοχές. Επομένως, όσο υψηλότερο είναι το ποσό της εξαγοράς, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι και η επίδραση στον υπολογισμό της μελλοντικής σύνταξης.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ασφαλισμένου με αίτηση που είχε υποβληθεί έως το 2016. Μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ θα μπορούσε να εξαγοράσει τρία έτη με περίπου 3.600 ευρώ, ενώ για μεταγενέστερες αιτήσεις το αντίστοιχο κόστος αυξήθηκε σημαντικά.
Τα πλασματικά έτη και η διαδοχική ασφάλιση
Η αναγνώριση πλασματικού χρόνου μπορεί να εξεταστεί και στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν ένας ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία.
Για παράδειγμα, ασφαλισμένος που είχε χρόνο ασφάλισης στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια ασφαλίστηκε ως μισθωτός στο πρώην ΙΚΑ μπορεί να συνυπολογίσει τον συνολικό ασφαλιστικό χρόνο του και, εφόσον πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις, να εξετάσει την αναγνώριση πλασματικού χρόνου.