Η πολιτική γεωγραφία των Ηνωμένων Πολιτειών εισέρχεται σε μια νέα και εξαιρετικά σύνθετη φάση μετά το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών.
Η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Ρεπουμπλικάνους του Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελεί απλώς μια εσωτερική πολιτική μεταβολή για την Ουάσιγκτον, αλλά ένα γεγονός με άμεσες και συστημικές προεκτάσεις στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα.
Ο... ιδιόρρυθμος ένοικος του Λευκού Οίκου βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με ένα εχθρικό ή διαιρεμένο νομοθετικό σώμα, κάτι που θα οδηγήσει σε επαναπροσδιορισμό της αρχιτεκτονικής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Από τα μέτωπα της Ανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, μέχρι τον κρίσιμο γεωστρατηγικό χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, οι ισορροπίες ισχύος ανακατεύονται για τα καλά.
Η αποδυνάμωση της τραμπικής ατζέντας στο Κογκρέσο περιορίζει τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να ασκεί μια απόλυτα μονομερή και απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική. Η ανάγκη για συναινέσεις δημιουργεί τρία διακριτά σενάρια για την παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Ειδικότερα:
1. Το πρώτο σενάριο αφορά την αναγκαστική θεσμική επιστροφή του Τραμπ στο σημείο εκκίνησης. Με ένα Κογκρέσο που μπορεί να ελέγξει ή να επιβραδύνει τις προεδρικές πρωτοβουλίες, η αμερικανική διπλωματία αναγκάζεται να επιστρέψει σε πιο παραδοσιακά μονοπάτια. Το σενάριο αυτό προβλέπει την ενδυνάμωση των σχέσεων με τους νατοϊκούς συμμάχους στην Ευρώπη και την αναχαίτιση των τάσεων απομονωτισμού. Οι αμυντικές δαπάνες και οι διεθνείς συμμαχίες αποκτούν ξανά θεσμικό ανάχωμα, περιορίζοντας τις προσωπικές διπλωματικές πρωτοβουλίες του Λευκού Οίκου.
2. Το δεύτερο σενάριο περιλαμβάνει ένα γεωπολιτικό lockdown, το οποίο μπορεί να συνδυαστεί και με εσωτερική παράλυση στη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη. Σε αυτό το ενδεχόμενο, η Ουάσιγκτον βυθίζεται σε μια παρατεταμένη εσωτερική πολιτική κρίση, με το Κογκρέσο να μπλοκάρει τους προϋπολογισμούς εξωτερικής βοήθειας και αμυντικών χρηματοδοτήσεων. Ένα τέτοιο κενό ισχύος ενδέχεται να ανοίξει την όρεξη σε αναθεωρητικές δυνάμεις (όπως η Ρωσία και η Κίνα) στην Ευρασία και την Ταϊβάν αντίστοιχα, θεωρώντας ότι οι ΗΠΑ είναι πολύ... απασχολημένες με τα του οίκου τους για να αντιδράσουν αποτελεσματικά. Βέβαια, σε αυτά πρέπει να προστεθούν και οι αυτονόητοι κραδασμοί στην αμερικανική οικονομία, που θα επηρεάσουν τη γενικότερη πορεία των αγορών.
3. Το τρίτο σενάριο περιλαμβάνει την υπόθεση εργασίας, ότι ο Λευκός Οίκος θα κάνει στροφή στη διπλωματία. Παραδοσιακά, όταν οι Αμερικανοί Πρόεδροι χάνουν την εσωτερική νομοθετική μάχη, στρέφουν την προσοχή τους στην εξωτερική πολιτική, όπου το Σύνταγμα τους δίνει αυξημένες εκτελεστικές υπερεξουσίες. Ο Τραμπ θα μπορούσε να επιδιώξει μεγάλες συμφωνίες σε περιφερειακά μέτωπα για να επιδείξει άμεσα αποτελέσματα, επιταχύνοντας τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ή πιέζοντας για μια άμεση διευθέτηση στο Ουκρανικό. Βέβαια, οι κινήσεις του, εκτός από το εσωτερικό μέτωπο, θα εξαρτηθούν και από τις πολιτικές εξελίξεις στο Ισραήλ, όπου ίσως υπάρξει αλλαγή σκυτάλης στην πρωθυπουργία, μετά το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών.
Τι μέλλει γενέσθαι στα ελληνοτουρκικά
Η νέα ισορροπία δυνάμεων στο Καπιτώλιο επηρεάζει άμεσα τους μοχλούς πίεσης που διαθέτουν η Αθήνα και η Άγκυρα στην αμερικανική πρωτεύουσα.
Η αλλαγή συσχετισμών στις κρίσιμες επιτροπές (όπως η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας και της Βουλής) επαναφέρει στο προσκήνιο το παραδοσιακό, θεσμικό φίλτρο της αμερικανικής διπλωματίας. Αυτό σημαίνει ότι κρίσιμα εξοπλιστικά προγράμματα, όπως η περαιτέρω αναβάθμιση ή αγορά αμυντικού υλικού από την Τουρκία, θα περνούν ξανά από αυστηρότατο κοινοβουλευτικό έλεγχο. Η Άγκυρα θα χάσει ακόμη περισσότερο έδαφος ως προς τη δυνατότητα να παρακάμπτει τους θεσμούς μέσω μιας απευθείας, προσωπικής συνεννόησης με τον Λευκό Οίκο. Άλλωστε, αυτή ήταν μια τακτική που ο Ταγίπ Ερντογάν είχε χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά στο παρελθόν.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον αναμένεται να επιδείξει μεγαλύτερη ακαμψία απέναντι στις τουρκικές ακροβασίες μεταξύ Δύσης και Μόσχας. Με το Κογκρέσο να αποκτά ισχυρότερο λόγο, η εφαρμογή των κυρώσεων και η αυστηρή τήρηση των νατοϊκών ισορροπιών γίνονται απαράβατοι όροι για οποιαδήποτε προσέγγιση των ΗΠΑ με την Άγκυρα. Ωστόσο, στην ειδική εξίσωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, η ιστορία και η στρατηγική βάθος των ΗΠΑ αποδεικνύουν ότι ορισμένες σταθερές παραμένουν ανεπηρέαστες από τις κάλπες. Παρά τις αλλαγές στους διαδρόμους του Κογκρέσου, η ουσία της γεωπολιτικής πραγματικότητας στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένει εγκλωβισμένη σε βαθύτερες δομές, τις οποίες καμία αμερικανική κάλπη δεν μπορεί να μεταβάλει εύκολα.
Πιο δυνατή η Ελλάδα μέσω... Ουάσιγκτον
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική διαθέτει ένα βαθύ κράτος με μακροχρόνιο σχεδιασμό. Για το Πεντάγωνο, η Ελλάδα αποτελεί έναν προβλέψιμο, αξιόπιστο και σταθερό εταίρο, με τις βάσεις της Σούδας και της Αλεξανδρούπολης να έχουν αναβαθμιστεί σε κρίσιμους κόμβους για την τροφοδοσία της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Αυτή η γεωγραφική και στρατιωτική πραγματικότητα δεν επηρεάζεται από το ποιο κόμμα ελέγχει τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Ανεξάρτητα από τις πλειοψηφίες στο Κογκρέσο, η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να... χαρίσει την Τουρκία στην Ευρασιατική σφαίρα επιρροής. Η γεωγραφική θέση της Άγκυρας, ο έλεγχος των Στενών του Βοσπόρου και το μέγεθος του στρατού της την καθιστούν μια δύναμη που η Αμερική θέλει πάση θυσία να κρατήσει στο δυτικό "μαντρί", έστω και ως έναν "ταραχοποιό" σύμμαχο. Η τακτική "καρότο και μαστίγιο" απέναντι στην Τουρκία θα συνεχιστεί με ελαφρώς διαφορετικές δόσεις, ενώ για την Ελλάδα είναι ευτύχημα ότι η συντριπτική πλειονότητα των θέσεων μας, βρίσκει σχεδόν καθολική αποδοχή τόσο στους Ρεπουμπλικάνους όσο και τους Δημοκρατικούς.
Το μάθημα που προκύπτει από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές του 2026 είναι σαφές για την ελληνική διπλωματία. Οι θεσμικές ισορροπίες στην Ουάσιγκτον είναι με το μέρος της Ελλάδας, αλλά η αποτρεπτική ισχύς μιας χώρας δεν μπορεί να εξαρτάται από τις εσωτερικές πολιτικές μάχες μιας ξένης υπερδύναμης. Η ήττα της "τραμπικής γραμμής" στο Κογκρέσο προσφέρει στην Αθήνα ένα ευνοϊκότερο θεσμικό περιβάλλον για την προώθηση των θέσεων της και τον έλεγχο της τουρκικής επιθετικότητας. Ωστόσο, η βασική εξίσωση παραμένει αμετάβλητη. Η ισχυρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία, η διπλωματική εγρήγορση και η οικονομική σταθερότητα αποτελούν τις μοναδικές πραγματικές εγγυήσεις για την ασφάλεια της χώρας. Ο παγκόσμιος χάρτης ξαναγράφεται, οι ισορροπίες αλλάζουν, αλλά στην Ανατολική Μεσόγειο η ισχύς παραμένει το μόνο νόμισμα που δεν χάνει ποτέ την αξία του...