Έντονη διεθνή ανησυχία έχει προκαλέσει ο θάνατος 28χρονης εργαζόμενης σε ερευνητικό ινστιτούτο κατά της πανώλης στη Σιβηρία, με τις ρωσικές αρχές να λαμβάνουν αυξημένα προληπτικά μέτρα και εκατοντάδες επαφές της νεαρής γυναίκας να τίθενται υπό ιατρική παρακολούθηση. Παρά τις αναφορές ότι ενδέχεται να είχε μολυνθεί από το βακτήριο της πανώλης έπειτα από εργαστηριακό ατύχημα, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ούτε για την αιτία του θανάτου ούτε για διαρροή επικίνδυνου παθογόνου από το εργαστήριο.
Η υπόθεση αφορά την 28χρονη Ντάρια Σιπίλοβα, η οποία εργαζόταν στο Ερευνητικό Ινστιτούτο κατά της Πανώλης στο Ιρκούτσκ. Νοσηλεύτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου και πέθανε στις αρχές Οκτωβρίου, με τις ρωσικές υγειονομικές αρχές να αναφέρουν ως αιτία «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας».
Τι συνέβη στην 28χρονη ερευνήτρια
Σύμφωνα με δημοσιεύματα ανεξάρτητων ρωσικών μέσων, η 28χρονη φέρεται να είχε αναφέρει πριν νοσηλευτεί ότι κατά τη διάρκεια της εργασίας της σημειώθηκε περιστατικό με φιαλίδιο που περιείχε παθογόνο παράγοντα. Η συγκεκριμένη εκδοχή, ωστόσο, δεν έχει επιβεβαιωθεί από τις αρμόδιες ρωσικές αρχές και παραμένει ένα από τα βασικά ερωτήματα της έρευνας.
Η Σιπίλοβα εμφάνισε συμπτώματα ενώ συμμετείχε σε αποστολή στη Μπουριατία, κοντά στα σύνορα της Ρωσίας με τη Μογγολία. Η κατάστασή της επιδεινώθηκε γρήγορα, με αποτέλεσμα να διασωληνωθεί και τελικά να καταλήξει. Η εξέλιξη κινητοποίησε άμεσα τις υγειονομικές υπηρεσίες, καθώς το εργαστήριο στο οποίο εργαζόταν ασχολείται με ιδιαίτερα επικίνδυνους μικροοργανισμούς.
Περίπου 200 άτομα υπό παρακολούθηση
Μετά τον θάνατο της εργαζόμενης ενεργοποιήθηκε διαδικασία ιχνηλάτησης των επαφών της. Περίπου 200 άνθρωποι έχουν τεθεί υπό ιατρική παρακολούθηση ή περιορισμό, ενώ τμήματα του νοσοκομείου στο Σελέχοφ, όπου νοσηλεύτηκε η 28χρονη, τέθηκαν σε καθεστώς αυξημένων μέτρων ασφαλείας.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν αναφερθεί νέα επιβεβαιωμένα κρούσματα πανώλης μεταξύ των ανθρώπων που ήρθαν σε επαφή μαζί της. Σε ορισμένες εξετάσεις εντοπίστηκαν λοιμώξεις από κορωνοϊό και ρινοϊό, χωρίς όμως να έχει διαπιστωθεί σύνδεσή τους με την ασθένεια που οδήγησε στον θάνατο της νεαρής γυναίκας.
Τι υποστηρίζουν οι ρωσικές αρχές
Η ρωσική υπηρεσία δημόσιας υγείας Rospotrebnadzor δηλώνει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να συνδέουν τον θάνατο με παθογόνα που χρησιμοποιούνταν στο πλαίσιο της επαγγελματικής δραστηριότητας της 28χρονης. Παράλληλα αναφέρει ότι δεν καταγράφηκε έκτακτο περιστατικό με επικίνδυνους μικροοργανισμούς στο ερευνητικό ινστιτούτο.
Οι αρχές υποστηρίζουν επίσης ότι η υγειονομική και επιδημιολογική κατάσταση στην περιοχή παραμένει σταθερή. Ωστόσο, οι αντικρουόμενες πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί γύρω από την υπόθεση έχουν προκαλέσει ερωτήματα και έχουν οδηγήσει διεθνείς οργανισμούς και κυβερνήσεις να παρακολουθούν τις εξελίξεις.
Οι εκτιμήσεις Ελλήνων επιστημόνων
Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Στρατάκης υπογράμμισε την ανάγκη εξονυχιστικού ελέγχου του εργαστηρίου, των εργαζομένων και των διαδικασιών ασφαλείας. Κατά την εκτίμησή του, σε ένα τέτοιο περιστατικό πρέπει να διερευνηθεί άμεσα κάθε πιθανή διαδρομή έκθεσης και να εφαρμοστούν αυστηρά πρωτόκολλα μέχρι να διευκρινιστεί τι ακριβώς συνέβη.
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης εμφανίζεται καθησυχαστικός ως προς το ενδεχόμενο ευρείας εξάπλωσης στον γενικό πληθυσμό. Εκτιμά ότι, ακόμη και στο σενάριο πνευμονικής πανώλης, οι σημερινές συνθήκες δημόσιας υγείας καθιστούν πολύ δύσκολη την ανάπτυξη μιας συμβατικής επιδημίας μεγάλης κλίμακας.
Τι είναι η πνευμονική πανώλη
Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο εντοπίζεται στη φύση κυρίως σε μικρά θηλαστικά και στους ψύλλους που τα παρασιτούν. Η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικές μορφές, με την πνευμονική πανώλη να θεωρείται ιδιαίτερα σοβαρή επειδή προσβάλλει τους πνεύμονες και μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων.
Σε αντίθεση όμως με τις ιστορικές επιδημίες πανώλης, σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικές αντιβιοτικές θεραπείες, εφόσον η διάγνωση γίνει έγκαιρα. Αυτό αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι ειδικοί δεν θεωρούν ότι το περιστατικό στη Σιβηρία, με τα σημερινά διαθέσιμα δεδομένα, προμηνύει μια μεγάλης κλίμακας επιδημία.
Χαμηλός προς το παρόν ο κίνδυνος
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ενημερωθεί για την υπόθεση και, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, θεωρεί προς το παρόν χαμηλό τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Η αξιολόγηση μπορεί να αλλάξει εάν προκύψουν νέα εργαστηριακά ή επιδημιολογικά δεδομένα, γι' αυτό και ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης διερεύνηση της αιτίας θανάτου.
Την κατάσταση παρακολουθούν επίσης οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ενδιαφέρον υπάρχει και στην Ευρώπη. Το βασικό ζητούμενο για τις διεθνείς υγειονομικές αρχές είναι η έγκαιρη και διαφανής δημοσιοποίηση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων, ώστε να αποσαφηνιστεί εάν πράγματι υπήρξε έκθεση σε Yersinia pestis ή εάν η ασθένεια της 28χρονης είχε διαφορετική αιτία.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις για επιδημία
Με τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη αλυσίδα μετάδοσης πανώλης ούτε ένδειξη ότι η υπόθεση εξελίσσεται σε επιδημία. Τα αυστηρά μέτρα που έχουν εφαρμοστεί στη Σιβηρία έχουν κυρίως προληπτικό χαρακτήρα, λόγω της φύσης του εργαστηρίου στο οποίο εργαζόταν η γυναίκα και της σοβαρότητας που θα είχε μια πιθανή έκθεση σε επικίνδυνο παθογόνο.
Το κρίσιμο πλέον είναι να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η αιτία του θανάτου και να εξακριβωθεί εάν υπήρξε οποιοδήποτε εργαστηριακό συμβάν. Μέχρι τότε, η επιστημονικά ασφαλέστερη προσέγγιση είναι η στενή παρακολούθηση χωρίς εξαγωγή συμπερασμάτων που δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί.