Σημαντική αύξηση καταγράφηκε το 2025 τόσο στον αριθμό των ακινήτων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος που απαλλοτριώθηκαν όσο και στα ποσά που καταβλήθηκαν για αποζημιώσεις ιδιοκτητών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε σε 39 απαλλοτριώσεις ακινήτων, με τις αντίστοιχες αποζημιώσεις να φτάνουν τα 17,55 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση 56,2% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν την οικονομική διάσταση της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς η διατήρηση, ανάδειξη και αξιοποίηση αρχαιολογικών χώρων συνδέεται συχνά με την απόκτηση εκτάσεων που βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία. Παράλληλα, η αύξηση των αποζημιώσεων δημιουργεί ενδιαφέρον τόσο για τις δημόσιες δαπάνες όσο και για τους ιδιοκτήτες που επηρεάζονται από τις σχετικές διαδικασίες.
Αύξηση 30% στις απαλλοτριώσεις
Σύμφωνα με την Έρευνα Πολιτιστικών Δραστηριοτήτων των Διευθύνσεων του Υπουργείου Πολιτισμού για το 2025, οι απαλλοτριώσεις που πραγματοποιήθηκαν από το Αυτοτελές Τμήμα Απαλλοτριώσεων ανήλθαν σε 39, έναντι 30 το 2024. Πρόκειται για αύξηση εννέα ακινήτων ή 30% μέσα σε έναν χρόνο.
Οι απαλλοτριώσεις για αρχαιολογικούς σκοπούς αποτελούν βασικό εργαλείο προστασίας μνημείων και αρχαιολογικών χώρων. Μέσω αυτών, το Δημόσιο μπορεί να αποκτήσει ακίνητα που κρίνονται απαραίτητα για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, την προστασία σημαντικών ευρημάτων ή τη διαμόρφωση κατάλληλων συνθηκών πρόσβασης και ανάδειξης.
Στα 17,55 εκατ. ευρώ οι αποζημιώσεις
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η ποσοστιαία αύξηση των αποζημιώσεων. Το 2025 καταβλήθηκαν 17.554.553 ευρώ, έναντι 11.237.116 ευρώ το 2024. Η διαφορά ξεπερνά τα 6,3 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας ετήσια αύξηση 56,2%.
Η μεταβολή αυτή είναι μεγαλύτερη από την αντίστοιχη αύξηση του αριθμού των απαλλοτριώσεων. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως σε γενική άνοδο των αξιών της γης, καθώς το ύψος κάθε αποζημίωσης επηρεάζεται από τα χαρακτηριστικά του ακινήτου, την έκταση, τη θέση του και τις προβλεπόμενες διαδικασίες προσδιορισμού της αξίας.
Τι σημαίνουν τα ποσά για τους ιδιοκτήτες
Για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, η απαλλοτρίωση αποτελεί μια διαδικασία με σημαντικές οικονομικές και νομικές συνέπειες. Το Δημόσιο αποκτά την ιδιοκτησία για συγκεκριμένο δημόσιο σκοπό, ενώ ο δικαιούχος έχει δικαίωμα αποζημίωσης σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Η διαδικασία δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Μπορεί να απαιτούνται διοικητικές πράξεις, προσδιορισμός της αποζημίωσης και αναγνώριση των δικαιούχων, ανάλογα με την περίπτωση. Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν η έγκαιρη ολοκλήρωση των διαδικασιών και η καταβολή των προβλεπόμενων ποσών.
Η οικονομική σημασία για τους αρχαιολογικούς χώρους
Η προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς δεν αποτελεί μόνο πολιτιστική υποχρέωση, αλλά συνδέεται και με την οικονομική ανάπτυξη πολλών περιοχών της χώρας. Η απόκτηση εκτάσεων γύρω από μνημεία μπορεί να διευκολύνει έργα ανάδειξης, την οργάνωση επισκέψιμων χώρων και τη δημιουργία υποδομών εξυπηρέτησης επισκεπτών.
Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να ενισχύσουν τον πολιτιστικό τουρισμό και την τοπική επιχειρηματικότητα. Ωστόσο, τα στοιχεία των απαλλοτριώσεων από μόνα τους δεν αποδεικνύουν ότι έχουν ήδη πραγματοποιηθεί νέες επενδύσεις ή ότι έχει αυξηθεί η επισκεψιμότητα των συγκεκριμένων περιοχών.
Πώς πραγματοποιούνται οι απαλλοτριώσεις
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει τη δυνατότητα αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή απευθείας εξαγοράς ακινήτων όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο για την προστασία αρχαιοτήτων και μνημείων.
Οι σχετικές διαδικασίες περιλαμβάνουν την εξέταση της αρχαιολογικής σημασίας του ακινήτου, τις απαιτούμενες γνωμοδοτήσεις και την έκδοση των προβλεπόμενων αποφάσεων. Η οικονομική διαχείριση των αποζημιώσεων αποτελεί επίσης κρίσιμο μέρος της διαδικασίας, ώστε να διασφαλίζονται τα δικαιώματα των ιδιοκτητών.
Το επόμενο στοίχημα για το Υπουργείο Πολιτισμού
Η αύξηση των απαλλοτριώσεων και των αποζημιώσεων το 2025 αναδεικνύει το οικονομικό μέγεθος των παρεμβάσεων που απαιτούνται για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι οι σχετικές δαπάνες να συνδυάζονται με αποτελεσματική διαχείριση των αποκτώμενων ακινήτων, ολοκλήρωση των αναγκαίων έργων και ουσιαστική ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων. Έτσι, η δημόσια δαπάνη μπορεί να δημιουργεί ευρύτερη αξία, τόσο για την προστασία των μνημείων όσο και για την τοπική οικονομία.