Η συμφωνία των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας παρουσιάστηκε από τις Βρυξέλλες ως ακόμη ένα βήμα για την αποδυνάμωση της οικονομικής βάσης που στηρίζει τον πόλεμο της Μόσχας στην Ουκρανία. Ωστόσο, οι πολύμηνες διαπραγματεύσεις που προηγήθηκαν αποκάλυψαν τις ολοένα μεγαλύτερες δυσκολίες επίτευξης ομοφωνίας, καθώς αρκετές χώρες χρησιμοποίησαν την απειλή βέτο για να προστατεύσουν τα εθνικά οικονομικά τους συμφέροντα.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε ότι οι κυρώσεις συνεχίζουν να αποδυναμώνουν τη ρωσική πολεμική μηχανή, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας δήλωσε ότι στόχος είναι να κοπούν οι χρηματοδοτικές «γραμμές ζωής» που επιτρέπουν στο Κρεμλίνο να συνεχίζει τον πόλεμο.
Παρά τις επίσημες δηλώσεις, το τελικό πακέτο ήταν αισθητά πιο ήπιο από τις αρχικές προτάσεις, ύστερα από σειρά συμβιβασμών.
Σημαντικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις διαδραμάτισε η Ελλάδα, η οποία ζήτησε αλλαγές στην πρόβλεψη για την πλήρη απαγόρευση μεταφοράς ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η αρχική πρόταση προέβλεπε ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα σταματούσαν πλήρως οι σχετικές ναυτιλιακές υπηρεσίες. Τελικά εξαιρέθηκαν οι μεταφορές ρωσικού LNG προς πελάτες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ, επεσήμανε ότι τα έσοδα από την ενέργεια αποτελούν βασική πηγή χρηματοδότησης του ρωσικού πολέμου και ότι το οικονομικό κόστος για την Ευρώπη δεν μπορεί να συγκριθεί με το τίμημα που πληρώνει καθημερινά η Ουκρανία.
Οι παρεμβάσεις Βουλγαρίας, Γερμανίας, Πορτογαλίας και Αυστρίας
Η Ελλάδα δεν ήταν η μόνη χώρα που άσκησε πιέσεις.
Η Βουλγαρία, υπό τη νέα κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, απείλησε να μπλοκάρει ολόκληρο το πακέτο εάν δεν αφαιρούνταν από τη λίστα κυρώσεων ο Πατριάρχης Κύριλλος, επικεφαλής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, και ο ιδρυτής της Lukoil, Βαγκίτ Αλεκπέροφ. Τελικά και τα δύο ονόματα αποσύρθηκαν.
Η Γερμανία και η Πορτογαλία αντιτάχθηκαν στις προτεινόμενες κυρώσεις κατά των εισαγωγών ρωσικού μπακαλιάρου και μίνταϊ, προειδοποιώντας για σοβαρές επιπτώσεις στις εγχώριες βιομηχανίες αλιείας και μεταποίησης. Οι σχετικές διατάξεις αποσύρθηκαν από το τελικό κείμενο.
Παράλληλα, η Γαλλία και η Ιταλία αντιτάχθηκαν στην αρχική πρόταση για αυστηρούς περιορισμούς εισόδου Ρώσων στρατιωτικών στον χώρο Σένγκεν. Μετά από διαδοχικές τροποποιήσεις, η πρόβλεψη περιορίστηκε σε ένα γενικό νομικό πλαίσιο χωρίς ουσιαστική πρακτική εφαρμογή.
Η Αυστρία, από την πλευρά της, εξασφάλισε πολιτική δέσμευση ότι θα εξεταστεί μελλοντικά το αίτημά της για άρση των κυρώσεων στην εταιρεία Rasperia, προκειμένου να περιοριστούν οι ζημιές ύψους 2,1 δισ. ευρώ που έχει υποστεί η Raiffeisen Bank International από τις δραστηριότητές της στη Ρωσία.
Η ομοφωνία γίνεται ολοένα δυσκολότερη
Διπλωμάτες στις Βρυξέλλες παραδέχονται ότι κάθε νέο πακέτο κυρώσεων απαιτεί ολοένα πιο δύσκολες διαπραγματεύσεις, καθώς οι κυβερνήσεις αξιολογούν πλέον πολύ προσεκτικά τις οικονομικές συνέπειες κάθε νέου περιορισμού.
Στα πρώτα στάδια του πολέμου υπήρχε μεγαλύτερη διάθεση συμβιβασμού. Πλέον, μετά από περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου, τα εθνικά συμφέροντα έχουν αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος στις διαπραγματεύσεις.
«Γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθεί κοινός τόπος. Το διαπιστώσαμε ξεκάθαρα αυτή την εβδομάδα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Παρά τις εντάσεις, αξιωματούχοι της ΕΕ επισημαίνουν ότι η Ένωση εξακολουθεί να εγκρίνει ομόφωνα διαδοχικά πακέτα κυρώσεων, γεγονός που, όπως υποστηρίζουν, εξακολουθεί να αποτελεί ένδειξη συνοχής απέναντι στη Ρωσία.
Οι Βρυξέλλες αναζητούν νέα εργαλεία πίεσης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη και με μια ακόμη πρόκληση: την εξεύρεση νέων αποτελεσματικών κυρώσεων.
Οι πιο κρίσιμοι τομείς, όπως η ενέργεια και το τραπεζικό σύστημα, έχουν ήδη αποτελέσει στόχο προηγούμενων πακέτων, με αποτέλεσμα οι διαθέσιμες επιλογές να περιορίζονται.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι εξετάζεται πλέον η υιοθέτηση μικρότερων και πιο στοχευμένων μέτρων σε συνεχή βάση, αντί μεγάλων πακέτων κυρώσεων, όπως συμβαίνει ήδη με τις κυρώσεις κατά πλοίων που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας.
Ωστόσο, όσο οι αποφάσεις εξακολουθούν να απαιτούν ομοφωνία, τα εθνικά συμφέροντα θα εξακολουθούν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το τελικό περιεχόμενο των ευρωπαϊκών κυρώσεων.