Ένα νέο τοπίο αρχίζει να διαμορφώνεται για δανειολήπτες, καταθέτες και επιχειρήσεις στην Ευρωζώνη, καθώς η επιστροφή των πληθωριστικών πιέσεων και η άνοδος της ενέργειας έχουν επαναφέρει στο τραπέζι το ενδεχόμενο ακόμη μίας αύξησης των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ Γιάννης Στουρνάρας άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αύξησης τον Οκτώβριο, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι η κίνηση θα εξαρτηθεί από τα νέα στοιχεία και κυρίως από την εξέλιξη του πληθωρισμού και του ενεργειακού κόστους.
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, η συζήτηση έχει άμεση οικονομική σημασία: υψηλότερα επιτόκια μπορούν να αυξήσουν το κόστος νέου δανεισμού και να επιβαρύνουν δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, ενώ από την άλλη δημιουργούν προϋποθέσεις για υψηλότερες αποδόσεις στις καταθέσεις.
Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας
Μιλώντας στο Bloomberg από το Δουβλίνο, ο Γιάννης Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η ΕΚΤ πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση απέναντι στους ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό, χωρίς όμως να βιαστεί να προχωρήσει σε νέα κίνηση.
Το κρίσιμο σημείο είναι τι θα δείξουν τα στοιχεία του Σεπτεμβρίου.
Εάν υπάρξει νέα έξαρση του πληθωρισμού ή εάν η άνοδος του ενεργειακού κόστους οδηγήσει την οικονομία βαθύτερα στο δυσμενές σενάριο που εξετάζει η ΕΚΤ, τότε μία νέα αύξηση επιτοκίων τον Οκτώβριο δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Αντίθετα, εάν υπάρχει αμφιβολία για την ένταση και τη διάρκεια των πληθωριστικών πιέσεων, η επιλογή της αναμονής παραμένει στο τραπέζι.
Στο 2,75% βλέπουν το επιτόκιο οι αγορές
Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να προεξοφλούν το επόμενο βήμα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που μεταδίδει το Bloomberg, τιμολογούν σε μεγάλο βαθμό μία νέα αύξηση του επιτοκίου καταθέσεων της ΕΚΤ κατά 25 μονάδες βάσης, η οποία θα το οδηγούσε στο 2,75%.
Αυτό δεν αποτελεί απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Είναι η σημερινή αποτίμηση των επενδυτών για το πιθανότερο μονοπάτι της νομισματικής πολιτικής και μπορεί να αλλάξει γρήγορα ανάλογα με τον πληθωρισμό, την ενέργεια και τα στοιχεία ανάπτυξης.
Τι σημαίνει για ένα στεγαστικό δάνειο
Η μεγαλύτερη άμεση επίπτωση αφορά τους δανειολήπτες που έχουν δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο.
Μια αύξηση των βασικών επιτοκίων δεν σημαίνει ότι κάθε δόση θα αυξηθεί αυτομάτως κατά το ίδιο ποσοστό.
Η επίπτωση εξαρτάται από το επιτόκιο αναφοράς του δανείου, το spread της τράπεζας, την ημερομηνία αναπροσαρμογής και φυσικά το εάν υπάρχει κάποιο πλαίσιο προστασίας ή σταθεροποίησης της δόσης.
Σε γενικές γραμμές όμως, όταν τα επιτόκια της ΕΚΤ αυξάνονται, το κόστος των νέων δανείων τείνει να ανεβαίνει, ενώ μπορεί να αυξηθεί και η επιβάρυνση στα υφιστάμενα κυμαινόμενα δάνεια.
Παράδειγμα με δάνειο €100.000
Για να γίνει αντιληπτή η τάξη μεγέθους, ας εξετάσουμε ένα καθαρά ενδεικτικό παράδειγμα.
Σε υπόλοιπο στεγαστικού δανείου 100.000 ευρώ με 20 χρόνια αποπληρωμής, μια αύξηση του συνολικού επιτοκίου από 4% σε 4,25% θα ανέβαζε θεωρητικά τη μηνιαία δόση από περίπου 606 ευρώ σε 619 ευρώ.
Η διαφορά είναι περίπου 13 ευρώ τον μήνα ή 156 ευρώ τον χρόνο.
Σε μεγαλύτερα υπόλοιπα η επίπτωση αυξάνεται αναλογικά. Το παράδειγμα δεν αποτελεί υπολογισμό συγκεκριμένου τραπεζικού προϊόντος, καθώς κάθε σύμβαση έχει διαφορετικούς όρους.
Ακριβότερα και τα νέα επιχειρηματικά δάνεια
Οι επιχειρήσεις παρακολουθούν εξίσου στενά τις αποφάσεις της ΕΚΤ.
Υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος χρηματοδότησης νέων επενδύσεων και μπορούν να επηρεάσουν επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν κυμαινόμενο δανεισμό για κεφάλαιο κίνησης.
Η επίπτωση είναι μεγαλύτερη στις μικρότερες εταιρείες, οι οποίες συνήθως δανείζονται ακριβότερα και έχουν μικρότερη πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, όπως η αγορά ομολόγων.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερα δύσκολη εξίσωση σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο κόστος εργασίας, ενέργειας και πρώτων υλών.
Τι μπορεί να γίνει με τις καταθέσεις
Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά.
Όταν αυξάνονται τα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας, δημιουργούνται συνθήκες ώστε να κινηθούν υψηλότερα και οι αποδόσεις των καταθέσεων.
Η μετάδοση δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε ίδια σε όλες τις τράπεζες.
Οι προθεσμιακές καταθέσεις συνήθως αντιδρούν περισσότερο στις μεταβολές της νομισματικής πολιτικής σε σχέση με τους απλούς λογαριασμούς ταμιευτηρίου.
Επομένως, μία νέα αύξηση της ΕΚΤ θα μπορούσε να επαναφέρει τον ανταγωνισμό στις προθεσμιακές καταθέσεις, χωρίς να είναι δεδομένο πόσο από την αύξηση θα περάσει τελικά στους αποταμιευτές.
Η ενέργεια κρατά το κλειδί
Το μεγάλο ερωτηματικό βρίσκεται πλέον στις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Πετρέλαιο και φυσικό αέριο έχουν γίνει ξανά σημαντικές πηγές πληθωριστικού κινδύνου λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Εάν οι υψηλές τιμές αποδειχθούν προσωρινές, η ΕΚΤ μπορεί να επιλέξει να περιμένει.
Εάν όμως το ενεργειακό σοκ αποκτήσει διάρκεια και αρχίσει να μεταφέρεται ευρύτερα στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών, η πίεση για αυστηρότερη νομισματική πολιτική θα αυξηθεί.
Η απόφαση του Οκτωβρίου
Τίποτα επομένως δεν έχει κριθεί.
Η επόμενη απόφαση θα εξαρτηθεί από τα στοιχεία για τον πληθωρισμό, την οικονομική δραστηριότητα, τους μισθούς και κυρίως από το πόσο επίμονη θα αποδειχθεί η ενεργειακή αναταραχή.
Για έναν δανειολήπτη, η επιστροφή των αυξήσεων επιτοκίων σημαίνει ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή πριν από τη λήψη νέου δανείου και έλεγχος των όρων ενός υφιστάμενου κυμαινόμενου δανείου.
Για έναν καταθέτη, αντίθετα, μπορεί να δημιουργήσει καλύτερες αποδόσεις.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι μετά από μία περίοδο κατά την οποία η συζήτηση στην Ευρώπη περιστρεφόταν γύρω από τις μειώσεις επιτοκίων, η κατεύθυνση έχει αλλάξει και πάλι – και ο Οκτώβριος γίνεται ο επόμενος κρίσιμος μήνας για το κόστος του χρήματος.