Μια βαθιά αλλαγή βρίσκεται σε εξέλιξη στην ελληνική κοινωνία και δεν αφορά μόνο το πόσα παιδιά γεννιούνται, αλλά και πότε αποφασίζουν οι γυναίκες να γίνουν μητέρες. Μέσα σε περίπου μία εικοσιπενταετία οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν υποχωρήσει κατά περίπου 44%, ενώ ταυτόχρονα η μητρότητα μετατοπίζεται σταθερά σε μεγαλύτερες ηλικίες.Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που έχει άμεσες οικονομικές προεκτάσεις. Η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία, οι μισθοί, η εργασιακή ανασφάλεια, το κόστος ανατροφής ενός παιδιού και η μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών επηρεάζουν την απόφαση δημιουργίας οικογένειας.Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται απλώς αντιμέτωπη με λιγότερες γεννήσεις. Βρίσκεται μπροστά σε μια ριζική αλλαγή του μοντέλου δημιουργίας οικογένειας.
Από τις 117.000 γεννήσεις στις περίπου 65.000
Η πορεία των τελευταίων ετών είναι εντυπωσιακή.Την περίοδο 2008–2009 οι γεννήσεις στην Ελλάδα κινούνταν κοντά στις 117.000–118.000 ετησίως. Το 2025 περιορίστηκαν στις 65.594, σημειώνοντας μάλιστα νέα πτώση 4,2% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.Σε σχέση με τα υψηλά επίπεδα εκείνης της περιόδου, η υποχώρηση προσεγγίζει πλέον το 44%.
Το MoneyPress έχει αναδείξει και στο παρελθόν τις επιπτώσεις της υπογεννητικότητας και της πληθυσμιακής συρρίκνωσης. Η νεότερη εικόνα, όμως, αποκαλύπτει μία ακόμη σημαντική διάσταση: η ηλικία στην οποία αποκτούν παιδί οι Ελληνίδες αλλάζει θεαματικά.
Μεγάλη πτώση στις ηλικίες 25–29 ετών
Η σύγκριση των ηλικιακών ομάδων είναι αποκαλυπτική.Σε σχέση με το 2005, οι γεννήσεις από μητέρες ηλικίας 25 έως 29 ετών μειώθηκαν κατά 20.775.Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μεταβολές, καθώς η ηλικιακή ομάδα που παλαιότερα αποτελούσε βασικό πυρήνα δημιουργίας οικογένειας έχει χάσει σημαντικό μέρος της συμμετοχής της.Αντίθετα, η τεκνοποίηση μετακινείται προς τα 30 και κυρίως προς τα επόμενα χρόνια της ζωής μιας γυναίκας.Η μέση ηλικία απόκτησης παιδιού έχει αυξηθεί αισθητά και κινείται πλέον πάνω από τα 32 χρόνια, όταν πριν από περίπου δύο δεκαετίες βρισκόταν κοντά στα 30.
Υπερτριπλασιάστηκαν μετά τα 45
Στην άλλη άκρη της ηλικιακής κλίμακας παρατηρείται η ακριβώς αντίθετη εικόνα.Οι γεννήσεις από γυναίκες ηλικίας 40–44 ετών έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ ακόμη μεγαλύτερη αναλογικά είναι η μεταβολή στις ηλικίες 45–49 ετών.Στη συγκεκριμένη κατηγορία οι γεννήσεις έχουν υπερτριπλασιαστεί σε βάθος 25ετίας, σύμφωνα με την ανάλυση των δημογραφικών στοιχείων.Η εξέλιξη συνδέεται τόσο με την καθυστέρηση δημιουργίας οικογένειας όσο και με τις δυνατότητες που προσφέρει πλέον η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.Πίσω όμως από τους αριθμούς υπάρχει και μια πολύ ισχυρή οικονομική διάσταση.
Στέγη και εισόδημα μεταθέτουν τη δημιουργία οικογένειας
Η απόφαση για ένα πρώτο παιδί λαμβάνεται όλο και συχνότερα αφού προηγηθούν η ολοκλήρωση των σπουδών, η επαγγελματική σταθεροποίηση και η εξασφάλιση κατοικίας.Και τα τρία απαιτούν σήμερα περισσότερο χρόνο.Το στεγαστικό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι αυξημένες τιμές αγοράς και τα υψηλά ενοίκια απορροφούν σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, ιδιαίτερα για τους νεότερους εργαζομένους.Δεν είναι τυχαίο ότι το ζήτημα της στεγαστικής κρίσης και του κόστους κατοικίας έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις για τα νέα νοικοκυριά.Όταν η ανεξαρτητοποίηση καθυστερεί, μεταφέρεται αργότερα και η δημιουργία οικογένειας.
Πόσο κοστίζει πλέον ένα παιδί
Υπάρχει όμως και ο δεύτερος παράγοντας: το ίδιο το κόστος ανατροφής.Τρόφιμα, κατοικία, ενέργεια, βρεφικά είδη, φύλαξη, εκπαίδευση και δραστηριότητες δημιουργούν μια σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση στον οικογενειακό προϋπολογισμό.Η σωρευτική αύξηση των τιμών των τροφίμων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς το κόστος ζωής επηρεάζει πλέον τις αποφάσεις των νοικοκυριών.Παράλληλα, η διαφορά μεταξύ ονομαστικών μισθών και πραγματικής αγοραστικής δύναμης παραμένει κρίσιμο ζήτημα για τους νέους.
Η οικονομική ανασφάλεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα ζευγάρι εγκαταλείπει την ιδέα της οικογένειας. Συχνά όμως σημαίνει ότι την αναβάλλει.
Το δημογραφικό μετατρέπεται σε οικονομικό πρόβλημα
Η μείωση των γεννήσεων δεν αποτελεί μόνο κοινωνική ή δημογραφική εξέλιξη.Σε βάθος χρόνου επηρεάζει άμεσα την οικονομία.Λιγότερες γεννήσεις σήμερα σημαίνουν μικρότερο αριθμό εργαζομένων αύριο. Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη πίεση στην αγορά εργασίας και κυρίως στο ασφαλιστικό σύστημα, καθώς λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να χρηματοδοτήσουν τις συντάξεις ενός γηράσκοντος πληθυσμού.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο επειδή η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με ελλείψεις προσωπικού σε σημαντικούς κλάδους της οικονομίας.Το δημογραφικό επομένως αρχίζει να συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα, το ασφαλιστικό και τη δυνατότητα της χώρας να διατηρήσει επαρκές εργατικό δυναμικό.
Οι πολιτικές στήριξης της οικογένειας
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα επίδομα.Τα τελευταία χρόνια έχουν εφαρμοστεί ή διευρυνθεί μέτρα όπως το επίδομα γέννησης, οι φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες, τα προγράμματα στέγασης και η ενίσχυση υπηρεσιών φροντίδας παιδιών.Παράλληλα, το στεγαστικό έχει μετατραπεί σε κεντρικό πεδίο κυβερνητικών παρεμβάσεων, με προγράμματα που επιδιώκουν να διευκολύνουν την απόκτηση πρώτης κατοικίας από νεότερα νοικοκυριά.
Ωστόσο, τα δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι απαιτείται μεγαλύτερη διάρκεια και συνέπεια στις παρεμβάσεις.Για ένα νέο ζευγάρι, η απόφαση δημιουργίας οικογένειας συνδέεται περισσότερο με την προσδοκία οικονομικής ασφάλειας για τα επόμενα χρόνια παρά με μία εφάπαξ οικονομική ενίσχυση.
Η Ελλάδα του 2050
Εάν η τάση δεν αναστραφεί, οι συνέπειες θα γίνουν πολύ πιο εμφανείς τις επόμενες δεκαετίες.Η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους θα πιεστεί, η ανάγκη προσέλκυσης εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό θα αυξηθεί και ορισμένες περιοχές της χώρας θα αντιμετωπίσουν ακόμη μεγαλύτερη πληθυσμιακή συρρίκνωση.
Το κρίσιμο μήνυμα των νέων στοιχείων δεν είναι επομένως μόνο ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά.Είναι ότι η δημιουργία οικογένειας μεταφέρεται ολοένα και αργότερα, περιορίζοντας ταυτόχρονα το χρονικό περιθώριο για την απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού.Και κάπως έτσι μια προσωπική απόφαση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων μετατρέπεται σταδιακά σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές προκλήσεις της Ελλάδας για τις επόμενες δεκαετίες.