Κάθε Οκτώβριο τα Νόμπελ στρέφουν πάνω τους τα βλέμματα ολόκληρου του κόσμου. Πίσω όμως από το κύρος, τα χρυσά μετάλλια και τις μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις υπάρχει και μια εντυπωσιακή οικονομική ιστορία: μια περιουσία του 19ου αιώνα εξακολουθεί, 125 χρόνια μετά την απονομή των πρώτων βραβείων, να χρηματοδοτεί τους νικητές.
Το 2026 το οικονομικό έπαθλο γίνεται μάλιστα μεγαλύτερο. Το Ίδρυμα Νόμπελ αποφάσισε να αυξήσει το ποσό κάθε βραβείου στα 12 εκατ. σουηδικές κορώνες, από 11 εκατ. πέρυσι. Πρόκειται για περίπου 1,1 εκατ. ευρώ ανά κατηγορία, ανάλογα με την ισοτιμία.
Από 150.782 κορώνες στα 12 εκατομμύρια
Όταν απονεμήθηκαν τα πρώτα Νόμπελ το 1901, κάθε βραβείο συνοδευόταν από 150.782 σουηδικές κορώνες.Το ποσό ήταν τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής και προερχόταν από την περιουσία που άφησε ο Άλφρεντ Νόμπελ.
Σήμερα, 125 χρόνια αργότερα, κάθε πλήρες βραβείο αξίζει 12 εκατ. κορώνες. Εάν υπάρχουν περισσότεροι από ένας νικητές στην ίδια κατηγορία, το ποσό μοιράζεται μεταξύ τους σύμφωνα με την απόφαση της αρμόδιας επιτροπής.Η αύξηση του 2026 κατά 1 εκατ. κορώνες αποφασίστηκε, σύμφωνα με το Ίδρυμα Νόμπελ, ώστε να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα η οικονομική αξία και η σημασία του επάθλου.
Η περιουσία του Άλφρεντ Νόμπελ
Ο Άλφρεντ Νόμπελ πέθανε το 1896 αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για τη δημιουργία των βραβείων.Η λογική ήταν εξαιρετικά προχωρημένη για την εποχή: το κεφάλαιο δεν θα μοιραζόταν στους νικητές μέχρι να εξαντληθεί. Θα επενδυόταν και τα έσοδά του θα χρηματοδοτούσαν τις μελλοντικές απονομές.Στην πράξη δημιουργήθηκε ένα επενδυτικό μοντέλο που θυμίζει τα σημερινά μεγάλα ιδρύματα και πανεπιστημιακά endowments.Το Ίδρυμα Νόμπελ επενδύει τα κεφάλαιά του σε διαφορετικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, με στόχο να εξασφαλίζει τόσο αποδόσεις όσο και μακροχρόνια βιωσιμότητα.
Πού επενδύονται τα χρήματα
Στο τέλος του 2025, περίπου 56% του επενδυτικού χαρτοφυλακίου του Ιδρύματος βρισκόταν σε μετοχές, σύμφωνα με την τελευταία ετήσια έκθεσή του.Περίπου 14% ήταν τοποθετημένο σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος, 8% σε ακίνητα και υποδομές και 22% σε hedge funds.
Η συγκεκριμένη κατανομή δείχνει ότι ακόμη και ένας θεσμός όπως το Nobel Foundation λειτουργεί με βασικές αρχές ενός μεγάλου επενδυτικού χαρτοφυλακίου: διασπορά κινδύνου, μακροχρόνιος ορίζοντας και συνδυασμός διαφορετικών επενδύσεων.Το 2025 η απόδοση του επενδυτικού κεφαλαίου ήταν 0,9%, έναντι 11,6% την προηγούμενη χρονιά.
Πόσο κοστίζουν πραγματικά τα Νόμπελ
Τα χρήματα που λαμβάνουν οι νικητές αποτελούν μόνο ένα μέρος του συνολικού κόστους.Το 2025 το Ίδρυμα δαπάνησε συνολικά 148,1 εκατ. σουηδικές κορώνες για βραβεία και λειτουργικές δαπάνες.Από αυτά, 55 εκατ. αφορούσαν τα χρηματικά έπαθλα, 36,8 εκατ. τις επιτροπές των βραβείων, 34,4 εκατ. τη διοργάνωση της εβδομάδας Νόμπελ σε Στοκχόλμη και Όσλο και 21,9 εκατ. τη διοίκηση και άλλες δαπάνες.
Και το Νόμπελ Οικονομίας;
Υπάρχει μία ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: το λεγόμενο Νόμπελ Οικονομίας δεν ήταν ένα από τα αρχικά βραβεία του Άλφρεντ Νόμπελ.
Το επίσημο όνομά του είναι «Βραβείο της Sveriges Riksbank στις Οικονομικές Επιστήμες στη Μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ» και δημιουργήθηκε το 1968 από την κεντρική τράπεζα της Σουηδίας.
Η πρώτη απονομή έγινε το 1969.Το φετινό Νόμπελ Οικονομίας θα ανακοινωθεί στις 12 Οκτωβρίου 2026, ολοκληρώνοντας την εβδομάδα των ανακοινώσεων, η οποία ξεκινά στις 5 Οκτωβρίου.
Ένα επενδυτικό μοντέλο 125 ετών
Η οικονομική ιστορία των Νόμπελ είναι τελικά σχεδόν εξίσου ενδιαφέρουσα με τα ίδια τα βραβεία.Ο Άλφρεντ Νόμπελ δεν άφησε απλώς χρήματα για μερικές απονομές. Δημιούργησε έναν μηχανισμό μέσω του οποίου ένα κεφάλαιο επενδύεται, παράγει αποδόσεις και χρηματοδοτεί τον ίδιο σκοπό από γενιά σε γενιά.
Και 125 χρόνια μετά την πρώτη απονομή, οι νικητές του 2026 θα μοιραστούν ξανά εκατομμύρια – όχι επειδή η αρχική περιουσία απλώς διατηρήθηκε σε ένα ταμείο, αλλά επειδή επενδύθηκε με ορίζοντα δεκαετιών.