Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά στοιχήματα των τελευταίων δεκαετιών.
Έπειτα από χρόνια σεισμικών ερευνών, παραχωρήσεων και γεωλογικών αναλύσεων, το πρόγραμμα έρευνας υδρογονανθράκων περνά πλέον από τους χάρτες και τα δεδομένα στη θάλασσα, με την πρώτη ερευνητική γεώτρηση να προγραμματίζεται για τις αρχές του 2027 στο βορειοδυτικό Ιόνιο.
Το αποτέλεσμα αυτής της γεώτρησης θα είναι καθοριστικό. Δεν θα δείξει απλώς εάν υπάρχει φυσικό αέριο ή πετρέλαιο σε έναν συγκεκριμένο γεωλογικό στόχο. Θα αποτελέσει το πρώτο πραγματικό crash test για το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε χώρα με εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα υδρογονανθράκων.
Και η παρουσία δύο από τους μεγαλύτερους ενεργειακούς ομίλους του πλανήτη, της ExxonMobil και της Chevron, έχει αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα.
Block 2: Εκεί θα γίνει το πρώτο μεγάλο τεστ
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Block 2, δυτικά της Κέρκυρας. Πρόκειται για την πλέον ώριμη ελληνική παραχώρηση και εκεί προγραμματίζεται η πρώτη ερευνητική γεώτρηση στις αρχές του 2027.
Στην κοινοπραξία συμμετέχουν η ExxonMobil με 60%, η Energean με 30%, η οποία έχει και τον ρόλο του operator, και η HELLENiQ Energy με 10%. Η προετοιμασία έχει ήδη προχωρήσει, ενώ έχει υπογραφεί συμφωνία με τη Stena Drilling για τη γεώτρηση.
Πρώτη γεώτρηση έπειτα από περίπου 40 χρόνια
Η σημασία της εξέλιξης είναι και ιστορική. Εφόσον τηρηθεί το χρονοδιάγραμμα, θα πρόκειται για την πρώτη υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση υδρογονανθράκων στην Ελλάδα έπειτα από περίπου τέσσερις δεκαετίες.
Μέχρι σήμερα η συζήτηση γύρω από τα πιθανά ελληνικά κοιτάσματα βασιζόταν κυρίως σε σεισμικά δεδομένα και γεωλογικές εκτιμήσεις. Η γεώτρηση αλλάζει τα πάντα. Είναι ο μόνος τρόπος να διαπιστωθεί εάν οι γεωλογικές ενδείξεις αντιστοιχούν πράγματι σε κοίτασμα και, ακόμη σημαντικότερο, εάν αυτό μπορεί να είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμο.
Ο «Ασωπός» στο μικροσκόπιο
Ο βασικός γεωλογικός στόχος στο Block 2 είναι η δομή που έχει ονομαστεί «Ασωπός». Οι μέχρι σήμερα γεωλογικές και σεισμικές αναλύσεις έχουν δημιουργήσει προσδοκίες για σημαντικό δυναμικό φυσικού αερίου.
Ωστόσο, εδώ απαιτείται προσοχή. Άλλο οι εκτιμήσεις πριν από μια γεώτρηση και άλλο ένα επιβεβαιωμένο κοίτασμα. Μέχρι να φτάσει το γεωτρύπανο στον στόχο και να αναλυθούν τα δεδομένα, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα ούτε εάν υπάρχουν αξιοποιήσιμοι υδρογονάνθρακες ούτε ποιο είναι το πραγματικό μέγεθός τους.
60 έως 70 ημέρες που μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα
Η ίδια η διαδικασία της γεώτρησης εκτιμάται ότι θα διαρκέσει περίπου 60 έως 70 ημέρες. Αυτό το χρονικό διάστημα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για ολόκληρο το ελληνικό πρόγραμμα. Ένα θετικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το επενδυτικό ρίσκο που αποδίδουν οι διεθνείς εταιρείες στις ελληνικές θαλάσσιες περιοχές.
Και αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει τις αποφάσεις για νέες γεωτρήσεις. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα, αντίθετα, δεν θα σήμαινε αυτομάτως ότι δεν υπάρχουν υδρογονάνθρακες στην Ελλάδα, αλλά θα οδηγούσε σε νέα αξιολόγηση των γεωλογικών μοντέλων.
Γιατί η ExxonMobil αποτελεί ψήφο εμπιστοσύνης
Η παρουσία της ExxonMobil έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Οι μεγάλοι διεθνείς ενεργειακοί όμιλοι διαθέτουν τεράστια εμπειρία σε υπεράκτιες γεωτρήσεις και αξιολογούν εξαιρετικά αυστηρά τις περιοχές στις οποίες πρόκειται να επενδύσουν.
Μία ερευνητική γεώτρηση σε μεγάλο θαλάσσιο βάθος απαιτεί σημαντικά κεφάλαια. Επομένως, η απόφαση συμμετοχής ενός διεθνούς ομίλου τέτοιου μεγέθους δεν αποτελεί απόδειξη ότι υπάρχει κοίτασμα, αποτελεί όμως σαφή ένδειξη ότι τα διαθέσιμα γεωλογικά δεδομένα θεωρούνται αρκετά ενδιαφέροντα ώστε να δικαιολογούν το επενδυτικό ρίσκο.
Και η Chevron ανεβάζει ταχύτητα
Η ExxonMobil δεν είναι πλέον ο μοναδικός αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός που τοποθετείται στον ελληνικό χάρτη. Η Chevron έχει ενισχύσει σημαντικά την παρουσία της στην Ελλάδα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Block 10 στον Κυπαρισσιακό Κόλπο, όπου η Chevron εισήλθε με ποσοστό 70% και αναλαμβάνει τον ρόλο του operator, με τη HELLENiQ Energy να συμμετέχει με 30%. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από την εταιρεία ενδιαφέρουσα και σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη.
Το Block 10 μπορεί να φέρει το επόμενο γεωτρύπανο
Η είσοδος της Chevron στο Block 10 δημιουργεί προσδοκίες ότι μετά την πρώτη γεώτρηση στο Block 2 θα μπορούσε να ακολουθήσει νέα ερευνητική δραστηριότητα στο Ιόνιο.
Πριν ληφθεί η τελική επενδυτική απόφαση, η Chevron θα αξιολογήσει τα σεισμικά δεδομένα και τα γεωλογικά χαρακτηριστικά της περιοχής. Το κρίσιμο σημείο θα είναι η απόφαση «drill or drop»: εάν δηλαδή τα δεδομένα δικαιολογούν το μεγάλο κόστος μιας ερευνητικής γεώτρησης ή εάν η εταιρεία θα εγκαταλείψει τον στόχο.
Κρήτη: Το επόμενο μεγάλο μέτωπο
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι θαλάσσιες περιοχές νοτιοδυτικά της Κρήτης. Οι γεωλογικές δομές της Ανατολικής Μεσογείου έχουν προσελκύσει διεθνές ενδιαφέρον, ιδιαίτερα μετά τις μεγάλες ανακαλύψεις φυσικού αερίου σε άλλες χώρες της περιοχής.
Η παρουσία μεγάλων διεθνών εταιρειών στις ελληνικές παραχωρήσεις αυξάνει πλέον τις πιθανότητες να περάσουν και αυτές οι περιοχές σταδιακά από τη φάση των σεισμικών ερευνών στη φάση των γεωτρήσεων.
Έως 10 γεωτρήσεις στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό
Ο ευρύτερος σχεδιασμός της ΕΔΕΥΕΠ έχει θέσει στο τραπέζι ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σενάριο. Υπό την κρίσιμη προϋπόθεση ότι τα σεισμικά δεδομένα και οι πρώτες γεωτρήσεις θα είναι ενθαρρυντικά, προβλέπεται δυνατότητα πραγματοποίησης σειράς ερευνητικών γεωτρήσεων έως τις αρχές της επόμενης δεκαετίας.
Το πρόγραμμα αφορά περιοχές του Ιονίου, του Κυπαρισσιακού Κόλπου, της Κρήτης και της νότιας Πελοποννήσου. Δεν πρόκειται βέβαια για βέβαιες γεωτρήσεις. Κάθε επόμενο βήμα εξαρτάται από τα αποτελέσματα του προηγούμενου.
Γιατί το 2027 είναι η χρονιά-κλειδί
Γι' αυτό το 2027 αποκτά τόσο μεγάλη σημασία. Μέχρι σήμερα η Ελλάδα έχει γεωλογικές ενδείξεις. Μετά την πρώτη γεώτρηση θα έχει πραγματικά δεδομένα από το υπέδαφος.
Εάν ο «Ασωπός» αποδειχθεί επιτυχής, μπορεί να δημιουργηθεί ένα εντελώς διαφορετικό επενδυτικό περιβάλλον. Οι υπόλοιπες παραχωρήσεις θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αξία, οι εταιρείες θα έχουν ισχυρότερο κίνητρο να επιταχύνουν τις έρευνες και η Ελλάδα θα περάσει σε μια νέα φάση της ενεργειακής στρατηγικής της.
Τι θα σήμαινε μια μεγάλη ανακάλυψη για την Ελλάδα
Μια εμπορικά αξιοποιήσιμη ανακάλυψη φυσικού αερίου θα μπορούσε να έχει πολλαπλές οικονομικές επιπτώσεις. Θα δημιουργούσε επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ για την ανάπτυξη των κοιτασμάτων και τις απαραίτητες υποδομές. Θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και δραστηριότητα για ελληνικές επιχειρήσεις που θα συμμετείχαν στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Το Δημόσιο θα μπορούσε να αποκτήσει έσοδα από φόρους, δικαιώματα και τη συμμετοχή του στην οικονομική αξία της παραγωγής. Και κυρίως θα άλλαζε η θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Το φυσικό αέριο και η ενεργειακή ασφάλεια
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της διεθνούς ενεργειακής αβεβαιότητας.
Η Ευρώπη έχει περάσει τα τελευταία χρόνια μια περίοδο έντονων αναταράξεων στην προμήθεια και στις τιμές του φυσικού αερίου. Η ύπαρξη εγχώριας παραγωγής θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να περιορίσει μέρος της εξάρτησης από εισαγωγές και να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού.
Παράλληλα, η γεωγραφική θέση της Ελλάδας και οι υπάρχουσες υποδομές LNG και αγωγών θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον ρόλο της χώρας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου.
Δεν σημαίνει φθηνό αέριο από την επόμενη ημέρα
Χρειάζεται όμως να αποφεύγονται οι υπερβολικές προσδοκίες. Ακόμη και εάν η πρώτη γεώτρηση αποδειχθεί επιτυχής, η παραγωγή δεν ξεκινά την επόμενη ημέρα. Μετά από μια ανακάλυψη απαιτούνται επιβεβαιωτικές γεωτρήσεις, μελέτες για το μέγεθος και την εμπορικότητα του κοιτάσματος, περιβαλλοντικές διαδικασίες, επενδυτικές αποφάσεις και ανάπτυξη υποδομών.
Η διαδρομή από την ανακάλυψη μέχρι την παραγωγή μπορεί να χρειαστεί αρκετά χρόνια.
Και ο περιβαλλοντικός παράγοντας
Οι έρευνες υδρογονανθράκων έχουν και σημαντική περιβαλλοντική διάσταση. Οι ελληνικές θαλάσσιες περιοχές διαθέτουν ευαίσθητα οικοσυστήματα και σημαντικούς πληθυσμούς θαλάσσιων θηλαστικών. Για αυτό οι εργασίες πρέπει να πραγματοποιούνται με αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες, συνεχή παρακολούθηση και εφαρμογή των ευρωπαϊκών και εθνικών προδιαγραφών.
Το οικονομικό όφελος δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Από τη θεωρία στην πραγματικότητα
Για δεκαετίες η συζήτηση γύρω από τους ελληνικούς υδρογονάνθρακες συνοδευόταν από υποθέσεις για το τι μπορεί να βρίσκεται κάτω από τον βυθό. Το 2027 αυτή η συζήτηση αλλάζει επίπεδο. Το γεωτρύπανο στο Block 2 θα δώσει τις πρώτες πραγματικές απαντήσεις.
Η παρουσία ExxonMobil και Chevron αποδεικνύει ότι η ελληνική γεωλογία έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον κορυφαίων διεθνών ενεργειακών ομίλων. Δεν αποδεικνύει όμως ότι υπάρχει εμπορικά αξιοποιήσιμο κοίτασμα. Αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο στοίχημα του 2027. Εάν η πρώτη γεώτρηση είναι επιτυχής, η Ελλάδα μπορεί να ανοίξει ένα εντελώς νέο κεφάλαιο στην οικονομική και ενεργειακή της ιστορία.